Lokaal Kabaal 12, december 1995
Auteur: Eric Krebbers
De Leidse universiteit krijgt steeds minder geld van de overheid. De helft van alle inkomsten zal straks moeten komen van het bedrijfsleven. Om beter toegerust te zijn voor de jacht op het grote geld deed de werkgroep IDee de universiteit 25 aanbevelingen. "Vernieuwing" is haar toverwoord, maar "verregaande verrechtsing" dekt de lading beter.
De werkgroep onder leiding van hoogleraar Halberstadt presenteerde eind vorig jaar het rapport "Afrekenen op kwaliteit". Doel was de commercialisering van de universiteit een flinke duw in de rug te geven. Pas dit najaar onstond er enige ophef over het rapport. Niet over de richting waarin Halberstadts vinger wees, daarover lijken aan de universiteit nauwelijks meningsverschillen te bestaan. Nee, er werd gesuggereerd dat financieel bestuurder J. Waldus van de universiteit het rapport "ergens in een la of kast op verdieping 4 van de Stationsweg" had gegooid. Het zou hem niet aanstaan. In werkelijkheid is de universiteit al druk bezig veel van de aanbevelingen uit te voeren. Het relletje leek bedoeld om de vernieuwers verder op te jagen.
Kostprijscultuur
IDee schilderde de financiële situatie van de universiteit in de zwartst mogelijke kleuren. Het financiële beheer zou deerniswekkend zijn en het ambtelijk apparaat zou onvoldoende inspelen op de grillen van het bedrijfsleven. Er zou ook geen duidelijk overzicht zijn van alle uitgaven en inkomsten. Daardoor is niet te berekenen hoeveel men een bedrijf nu precies in rekening kan brengen voor een onderzoek. IDee wil daarom een "kostprijscultuur", waarin iedereen op resultaten, verantwoordelijkheden en doelmatigheid kan worden aangesproken.
BV-tjes
Iedere afdeling die een bedrijfsopdracht binnensleept moet nu nog twee procent van de inkomsten aan de universiteit afdragen voor gemeenschappelijk gemaakte kosten. Veel te weinig, zo vond de Algemene Rekenkamer vorig jaar. Bedrijven betalen dan niet de werkelijke prijs van een onderzoek. Met andere woorden: bedrijven worden zo door de universiteit gesubsidieerd.
De meeste Leidse onderzoekers zien het echter niet zitten om meer af te staan. Ze ervaren die twee procent nu al als een straf voor het binnenhalen van opdrachten en gaan steeds meer onderzoek buiten de universitaire portemonnee om doen. Het wemelt daardoor inmiddels van de BV-tjes en stichtingen waarop de universiteit geen grip heeft. IDee wil daarom decentraliseren en alle universiteitsafdelingen financieel zelfstandig maken. Vluchten in BV-tjes hoeft dan niet meer.
Democratisch
Decentralisatie zal voornamelijk ten goede komen aan afdelingen die onderzoek doen dat populair is bij het bedrijfsleven. Die kunnen makkelijk geld binnenhalen voor onderzoek op het gebied van micro-electronica, biotechnologie en medische technologieën. Technologieën die winst opleveren en de macht van elites vergroten. Talenstudies zullen het moeilijk krijgen tenzij ze zich volledig specialiseren op praktische opleidingen voor het bedrijfsleven, zoals Japans voor managers. Kritische richtingen zullen stilaan verdwijnen, voorzover ze niet al in de jaren tachtig zijn wegbezuinigd. Er zal niet meer bestudeerd kunnen worden hoe solidariteit met de bevolking van de Derde Wereld het beste kan worden georganiseerd. Geen onderzoek meer naar kleinschalige technieken die mensen onafhankelijk maken van multinationale ondernemingen. Nu het bedrijfsleven de fakkel van de overheid overneemt, wordt zelfs niet meer de schijn van democratische zeggenschap opgehouden over wat onderzocht zal worden.
Engels
De naam IDee staat voor "Institutional Development". Om het vertrouwen van managers te winnen gaat de universiteit meer engelse woorden gebruiken zoals "outputorganisatie" en "industrial liason officer". Men mikt op status en wil meer Leidse onderscheidingen, prijzen en eredoctoraten gaan verlenen.
Ook het aantal gesponsorde prestigieuze leerstoelen moet fors gaan stijgen. Die stonden vier jaar geleden nog volop ter discussie. Is er sprake van onafhankelijke wetenschap als onderzoek koopwaar wordt, vroegen critici zich af. Nu zijn dit soort leerstoelen de gewoonste zaak van de wereld.
Alle bedrijfscontacten gaan straks via het nog op te richten Bedrijven Informatie- en Bemiddelingscentrum Leidse Universiteit (BIBLU). BIBLU moet "onafhankelijk, bedrijfsmatig en slagvaardig op de markt kunnen opereren". Met "onafhankelijk" wordt daarbij gedoeld op onafhankelijkheid van democratische controle. BIBLU gaat de universiteitsafdelingen ("business units") steunen bij het afsluiten van contracten.
Prof. dr. Herman de Boer is nauw betrokken bij de oprichting van BIBLU. De geestelijke vader van de genetisch gemanipuleerde stier Herman heeft veel ervaring met contracten met bedrijven. Hij brak met het door hemzelf opgerichte Gene Pharming, dat net buiten de universiteit opereerde. Het bedrijf verwierf wél de patenten op de uitvindingen van De Boer. De universiteit wil die patenten voortaan zelf hebben en wil beter betaald worden voor haar "research output".