Lokaal Kabaal 12, december 1995

Auteur: Margreet Zwart

Iran is niet veilig!

De Rechtseenheidskamer vindt Iran een veilig land. Dat heeft voor paniek gezorgd onder de enkele duizenden Iraanse vluchtelingen. Overal gingen ze in hongerstaking en hielden ze protestacties. Ook in vluchtelingenstad Leiden, waar begin november de manifestatie "Human Rights and Refugees" van start ging. Iraanse vluchtelingen speelden tijdens de opening daarvan traditionele muziek. Tijdens hun eigen actie lieten ze echter een heel ander geluid horen. Dat werd niet door iedereen gewaardeerd: de actievoerders werden flink tegengewerkt.

Van 21 tot 24 november gingen zo'n 40 Iraanse vluchtelingen in Leiden in hongerstaking. Ze voerden actie op het Stadhuisplein. Zo wilden ze bekendheid geven aan de situatie in hun land. "Iran is niét veilig".

Verreweg de meeste hongerstakers moesten vluchten vanwege hun politieke ideeën. Ze kwamen openlijk in opstand tegen het fundamentalistische regime. Siavash Kohan is één van hen. Hij vertelt: " Mijn familie is communistisch. Wij waren lid van een soort politieke familie en organiseerden bijeenkomsten. Enkele jaren konden we uit de handen van de politie blijven. Toen arresteerden ze mijn zus. Anderhalf jaar heeft ze gevangen gezeten. In al die tijd mocht ik haar één keer bezoeken, dat is de wet in Iran. Opeens was ze dood, vermoord in de gevangenis. Als ze van iemand af willen, doen ze dat gewoon."

Ook Kohan zat drie maanden gevangen. Nadat hij weer was vrijgelaten, moest hij zich regelmatig bij de politie melden. Die controleerde vaak bij hem thuis de boeken die hij las en men probeerde hem op politieke activiteiten te betrappen. Zijn familie werd regelmatig door de politie lastig gevallen en geïntimideerd. Als er in Iran iemand gearresteerd wordt, is vaak de hele familie de klos.

Geheime dienst

De meeste vluchtelingen willen niet dat hun naam in de krant verschijnt, in tegenstelling tot Kohan: "De Iraanse ambassade houdt alles nauwlettend in de gaten en de geheime dienst zit overal." Een meisje, dat op een foto in een Leidse krant stond, is bang dat ze zo zichzelf en haar in Iran achtergebleven familieleden in gevaar heeft gebracht. Ze vindt Nederland best leuk, maar zou, als het in Iran echt veilig is, wel weer terug willen. "Het is er nu alleen veilig voor de mollahs, de religieuze leiders van het land." Een vrouw vertelt over de Iraanse wetten, die ontleend zouden moeten zijn aan de Koran. Daarin staat bijvoorbeeld dat meisjes die nog maagd zijn, niet gedood mogen worden. In de gevangenis worden die meisjes daarom de nacht vóór hun executie door het gevangenispersoneel verkracht!

Nieuwe wetten

Onlangs heeft de Iraanse regering opnieuw een aantal wetten aangenomen waardoor het leven van, vooral politiek actieve, Iraniërs weer ernstiger bedreigd wordt. Wanneer men lid is van een groepering die tegen de regering gerichte activiteiten organiseert, kan men veroordeeld worden tot maximaal tien jaar gevangenisstraf. Althans, als je geen mohareb bent, iemand die beschuldigd wordt van activiteiten tegen de islam. Die krijgt meteen de doodstraf. Aangezien dit soort wetten zeer ruim opgevat kunnen worden is het voor de vluchtelingen duidelijk dat ze minstens op enkele jaren gevangenisstraf kunnen rekenen. Waarschijnlijker is echter een kogel door het hoofd, zo denken ze. Is het niet na de veroordeling tot mohareb, dan wel 'toevallig' op straat.

Dat hoeft niet eens in Iran te zijn. Ook in Nederland is de Iraanse geheime dienst actief. Onlangs vond een Iraniër in Den Haag in zijn brievenbus een foto van zichzelf met de waarschuwing dat, als hij geen afstand zou nemen van zijn politieke opvattingen, er de volgende keer een pistool op hem gericht zou worden in plaats van een fototoestel. Een aantal Iraanse hongerstakers in Leiden zijn ook door de Iraanse geheime dienst bedreigd.

Polsen doorsnijden

Kohan is niet van plan om af te wachten wat er met hem gebeurt als hij naar Iran wordt uitgewezen. Hij heeft een scheermesje op zak. "Als ik word uitgewezen, snijd ik mijn polsen door." Veel Iraanse vluchtelingen zullen hetzelfde doen.

Achmed werkt bij Participating Refugees In Europe (PRIE), een zelforganisatie van vluchtelingen die hulp verleent. Hij bevestigt Kohans verhaal. "Er zijn al ettelijke zelfmoordpogingen gedaan door uitgeprocedeerde asielzoekers, niet alleen Iraniërs. Een aantal heeft het inderdaad niet overleefd. De situatie is ernstig: mensen plegen toch niet zomaar zelfmoord."

Tegenstand

Achmed heeft ook de Iraanse vluchtelingen in Leiden geholpen met hun actie. Ze stuitten namelijk op onverwachte tegenstand. De directie van het opvangcentrum wilde dat de actievoerders 's avonds terug zouden keren naar het centrum. De actievoerders wilden de nachten echter samen doorbrengen buiten het opvangcentrum. Zo zouden ze elkaar beter kunnen ondersteunen en dat zou de actie ten goede komen. In eerste instantie leek een kerk hen onderdak te willen verschaffen. Later was deze ineens niet meer beschikbaar. Ook van andere, officiële organisaties bleek men weinig te kunnen verwachten. Uiteindelijk konden de actievoerders bij politiek informatiecentrum De Invalshoek terecht.

Op de eerste avond van de hongerstaking kwam daar het bericht binnen dat een Iraanse organisatrice van de actie zich de volgende ochtend op het politiebureau moest melden. Gevreesd werd dat ze naar Duitsland gedeporteerd zou worden. Daar was ze in eerste instantie heen gevlucht. Later kwam ze naar Nederland, omdat haar man en kinderen in het Leidse opvangcentrum zaten. Tijdens de hongerstaking moest ze opnieuw vluchten en onderduiken, ditmaal voor de Nederlandse vreemdelingenpolitie.

Dekens

De actievoerders kregen weinig ondersteuning. "Het opvangcentrum saboteerde onze actie, want als we inderdaad begrip en steun van de Leidse bevolking krijgen, zal het moeilijker worden om ons terug te sturen. Toen het opvangcentrum hoorde dat we toch onderdak hadden gevonden, verboden ze ons dekens mee te nemen. Zelfs nadat we aanboden om van ons zakgeld eventueel vermiste dekens te vergoeden, bleef de directie bij haar besluit. Het was ontzettend koud en er waren kinderen bij! Op de ochtend van vertrek controleerde de politie zelfs of we toch niet stiekem dekens meenamen."

Herke Smidstra, directeur van het opvangcentrum, weerspreekt dat het opvangcentrum tegen de actie zou zijn geweest. De vluchtelingen kwamen er volgens hem te laat mee. Het opvangcentrum kon geen hulp meer bieden. Naar zijn mening is de boodschap van de actie bij Leidenaren overgekomen en hij noemt de actie daarom ook geslaagd.

Hij vindt zichzelf niet goed genoeg geïnformeerd om een oordeel over de toestand in Iran te vellen. "De verhalen in de kranten en van de vluchtelingen belichten maar één kant van de situatie. Voor de één zal het er onveiliger zijn dan voor de ander." De overheid is volgens hem wél goed geïnformeerd.

"Er wordt in Nederland een goede scheiding gemaakt tussen opvang en de beoordeling van de asielaanvraag. Dat is uniek."

Over één kam

Anja de Gier werkt bij Vluchtelingenwerk op het opvangcentrum. Ze had contact met de Iraniërs voor en tijdens de actie. Zij vindt ook dat de actie wat laat en overhaast gepland was. Daardoor ontstonden er praktische problemen met het regelen van verblijfsruimte voor de nacht. "Desondanks hebben we hen zoveel mogelijk geprobeerd te helpen, onder andere door vergaderruimte beschikbaar te stellen. Ook hebben we financieel geholpen, zodat ze op 4 december naar de landelijke demonstratie in Den Haag konden gaan. Een treinkaartje naar Den Haag is niet te betalen als je van 30 gulden in de week moet rondkomen."

Behalve Iraniërs protesteerden daar ook vluchtelingen uit Zaïre, Somalië, Nigeria en Turkije. Zij vrezen een vergelijkbaar lot als dat van de Iraniërs als ook hun landen veilig worden verklaard. Ook zij lopen dan kans uitgewezen te worden.

Leidse politici

De Leidse politiek liep niet echt warm voor de actie. Zeer weinig politici lieten zich bij de actie zien. Alleen GroenLinks-wethouder Jan Laurier regelde inderhaast nog een ruimte onder het stadhuis, waar de kinderen overdag konden worden opgevangen en de actievoerders zich af en toe wat konden opwarmen. Laurier vond de actie "terecht". Volgens hem is Iran niet veilig: "Er is niet veel veranderd sinds de laatste keer dat Iran onveilig gevonden werd."

Bij de actie waren ook mensen van de Iraanse gemeenschap in Leiden aanwezig om te helpen. Een Iraanse sympathisant heeft een duidelijke mening over staatssecretaris Schmitz: "Ze zou een lintje moeten krijgen. Al jarenlang wordt Iran onveilig verklaard en nu is het er ineens wél veilig. Ze heeft Iran bevrijd! De rapporten van Amnesty International zijn duidelijk. Iran staat op een zwarte lijst. Als Schmitz niet begrijpt wat dat betekent, is ze niet geschikt voor haar baan. Natuurlijk is zij niet de enige die beslist, maar ze is wel de eindverantwoordelijke."

Shell

Een Iraanse student wijt de houding van de Nederlandse regering aan de handelsbelangen. "Iran is een oliestaat en Nederland wil graag zaken doen met zo'n land." Shell heeft onlangs de banden weer aangehaald met Iraanse oliemaatschappijen. "Daarvoor worden mensen opgeofferd. Het is natuurlijk raar dat Nederland geld investeert in Iran en tegelijk Iraanse vluchtelingen moet opvangen. Dat is voor beide landen een nogal gênante situatie. Dus wordt Iran maar veilig verklaard."

"Enige jaren geleden speelde iets vergelijkbaars", herinnert zich een andere sympathisant. "Toen was Iran ook zogenaamd veilig en werden vluchtelingen teruggestuurd. Die mensen zijn bij aankomst in Iran meteen opgepakt en opgehangen. De Nederlandse regering weet dat ook. Waarom zou Iran nu wel veilig zijn?"

Terug