Europa: medeplichtig aan en slachtoffer van Amerikaans imperialisme
Nederland en de EU zijn een (welwillende) vazalstaat van de Verenigde Staten. De strijd tussen Trump en de EU-top is een strijd tussen de keizer en zijn medeplichtige gouverneurs, en heeft niets met anti-imperialisme te maken.
Een protectoraat is een gebied dat bestuurlijk wordt overheerst door een ander land. Dat gebeurt omdat het ‘beschermde’ land afhankelijk is van de ‘beschermheer’ voor haar militaire macht. Die positie geeft de ‘beschermheer’ ongelofelijk veel macht.
Die afhankelijke positie tussen Europa en de VS bestaat al sinds de Tweede Wereldoorlog. Allereerst zette de VS de Marshall-hulp in om Europese landen economisch weer op te bouwen na de vernietiging van de oorlog. Die hulp kwam niet zonder voorwaarden.
Onderdeel van de eisen waren dat de Europese regeringen handelsbeschermingen tegen de VS zouden opheffen, dat landen meer zouden exporteren naar de VS, en dat zij publieke uitgaven zouden verminderen. Zo werd Europa een belangrijke afzetmarkt voor de VS.
De EU kan zelfs worden gezien als een gevolg van de druk vanuit de VS om vrijhandel in Europa (en dus Amerikaanse economische invloed) te verstevigen.
Dat viel samen met de installatie van het Bretton-Woods-systeem, waarin de Amerikaanse dollar een dominante positie kreeg in de internationale geldmarkten. Dat is het begin van de Pax Americana, de economische dominantie van de VS over de wereld.
Maar de invloed was niet alleen economisch. De VS steunde ook op militair gebied. Zo greep de VS in bij de Griekse burgeroorlog door financiële steun te geven aan de anti-communistische monarchisten.
En ook de NAVO is een onderdeel van die overheersing. Het is wellicht een alliantie, maar de VS leverde het overgrote deel van de militaire kracht van de NAVO, door ook bases op te bouwen in Europa.
Dat was allemaal onderdeel van de Truman-doctrine, de inzet van de VS om communisme waar ook ter wereld tegen te gaan, zo nodig met militaire macht. Het was een vorm van economisch en militair imperialisme.
Overigens moet niet vergeten worden dat dit imperialisme niet zozeer gericht was tegen Europese overheden, maar vooral tegen de Europese bevolking en het globale zuiden. De VS hielp bijvoorbeeld Frankrijk tijdens de koloniale oorlogen in Zuidoost-Azië.
In 1953 hielp de CIA om de democratische Iraanse regering omver te werpen, om zo te voorkomen dat de belangen van British Petroleum (BP) geschaad zouden worden door nationalisering. Ook bedrijven hadden er dus direct baat bij.
Europese regeringen zijn zelf ook een winnaar geweest van het imperialisme dat zij over de wereld hebben uitgegooid. Ook Europese bedrijven hebben baat bij het imperialisme dat de IMF, de WTO en de Wereldbank uitvoeren.
Onderdeel daarvan is de samenwerking tussen veiligheidsdiensten in de VS en Europa. Europese regeringen kunnen zo gebruik maken van kennis en technologie van de CIA en de FBI om politieke tegenstanders in de gaten te houden, en de VS krijgt invloed in Europa. Denk ook aan Gladio.
Die samenwerking is alleen maar verder uitgebreid tijdens de ‘drugsoorlog’ en de ‘oorlog tegen terreur’. Tijdens die laatste hebben Europese landen martelgevangenissen gerund voor de VS, en inlichtingen gedeeld die hebben geleid tot martelingen.
En zeker in Nederland is dat het geval. Nederland is vervlochten met de VS op het gebied van politie, inlichtingen, leger en economie. Zo zijn veel pensioenfondsen uiteindelijk in Amerikaanse handen.
En de Nederlandse overheid heeft zichzelf compleet afhankelijk gemaakt van Amerikaanse datacenters en computertechnologie. Nederland en de VS zijn tot in het diepste verweven.
Dat alles in ogenschouw genomen is het niet heel vreemd dat de Nederlandse regering zo ongelofelijk voorzichtig is richting de VS. Nederland is, nog meer dan de rest van de EU, feitelijk een Amerikaanse vazalstaat. De VS vraagt, Nederland draait.
En ook de positie van Rutte is dan te verklaren. De NAVO wordt voor 65 procent voorzien door de VS. Het is een Amerikaanse organisatie, en Rutte is in feite de secretaris-generaal van een Amerikaans orgaan. Hij gaat zijn grote baas niet tegenspreken.
Dat is het gevaar van de oproep om Europa te “versterken”. De EU wil niet het imperialisme van de VS beperken. De EU wil meer inspraak hebben in het imperialisme van de VS. Zodat de EU meer voordelen eruit trekt. Uiteindelijk blijven het Trump-vrienden.
Zelfs als Europa zich los zou willen rukken van het Amerikaanse juk (dat willen ze niet, want daar komt het geld vandaan), dan nog zou een “sterker Europa” een slecht idee zijn. Europa is net zozeer een imperiale macht als de VS, alleen houdt het (vooralsnog!) het progressieve masker voor.
Dus laat de reactie op Trump niet zijn dat we de Trump-vazallen in het zadel helpen. Imperialisme kan geen imperialisme bevechten. Dat laten Rusland en China zien. Die gebruiken dezelfde retoriek als de EU nu: eigen kracht tegen Amerikaans imperialisme. Dat is geen antwoord.
Je kan alleen imperialisme bestrijden door het te bestrijden. Dus ja, maak Europa minder afhankelijk van de VS (door wie het ook geregeerd wordt). Maar maak het ook minder afhankelijk van de koloniserende elite die Trump te vriend wil houden.
Voetnoot: zoals Sylvana Simons al heeft gezegd, Europa is geen “kolonie” van de VS. Europese regeringen onderwerpen zich vrijwillig aan Amerikaanse overheersing in ruil voor de vruchten van het westerse imperialisme, waaraan Europa ook medeplichtig is.
Zie voor meer info: de “Imperial core“, waarvan Europa in de bovenste schillen zit.
Voetnoot 2: ten overvloede, die economische verwevenheid is ook de reden dat de EU zichzelf net zo hard raakt als de VS als ze importheffingen instellen. Net zoals de VS zichzelf raakt met de heffingen, overigens.
Bo Salomons
(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)
Goed om hierover te schrijven, en tegen de “VS slecht, dus EU goed” in te gaan. Dank! Maar ik heb wel bedenkingen, waarvan ik er een enkele hier geef.
“De EU wil niet het imperialisme van de VS beperken. De EU wil meer inspraak hebben in het imperialisme van de VS. Zodat de EU meer voordelen eruit trekt. Uiteindelijk blijven het Trump-vrienden.” Ik denk dat dit fundamenteel en op meerdere manieren onjuist is.
In de eerste plaats is er geen EU die iets wil; er zijn heersers van de deelstaten die iets willen, en ze willen niet allemaal hetzelfde. Praten over wat de EU wil kán niet goed zonder dat aspect mee te nemen. Er zijn, naast EU-heersers die de band met de VS het liefst zouden bewaren, ook EU-heersers die er anders over denken. Er zijn zelfs EU-heersers die zich veel meer aan Rusland zouden willen verbinden – en die de huidige Trumpiaanse moves van de VS ergens verwelkomen, al s toeteren ze dat wellicht niet van de daken. “DE EU” als eenduidig subject bestaat helemaal niet.
In de tweede plaats is er wel degelijk een serieus project-in-wording van flinke delen van de EU-heersers – de Franse, de Scandinavische, de Duitse, en mopperend en tegenstribbelend ook de Nederlandse – om een zelfstandiger positie ten opzichte van de VS te ontwikkelen. Het idee dat ze meer inspraak in het VS-imperialisme wilen, gold misschien een jaar geleden nog, en restanten ervan zijn heel hardnekkig (looking at you, Brekelmans, looking at you, Van Weel). Maar het is een gepasseerd station, en je krijgt de indruk dat iemand als VOn der Leyen dat begint te zien ook. Wat deze vleugel van de EU-heersers wil is een éígen Europees imperialisme, als rivaal van de VS. Omdat ze zien dat de VS op geen enkele manier deze EU-heersers nog als partners, zelfs als ondergeschikte partners, wenst te zien.
En nee, dit deel van de EU-heersende klassen blijft géén club van Trump-vrienden. Dit deel ontwikkelt dus een eigen project, een eigen imperium. Dat ze nog niet meteen alle banden met de VS doorsnijden is eerder om tijd te winnen dan vanwege een permanente vriendschapsband, als zoiets al bestaat in internationale betrekkingen. En de ontwikkeling van dat project is al geruime tijd bezig, in de schaduw van de diplomatie, in denktanks en reseach-centra verbonden met Europese staten en regeringen. De miltaire macht onbreekt goeddeels – vooralsnog. Maar de economische basis is er wel degelijk – en dat weten de leiders, zowel in Brussel als in Washington.
Kortom: de ambities van belangrijke stromingen in de Europese leiding zijn veel zelfstandiger dan uit het in het artikel geschetste beeld blijkt. Ze zijn imperialistisch tot op het bot. Ze zijn levensgevaarlijlk en verdienen geen greintje sympathie of steun. Maar ze zijn niet langer deel van het Amerikaanse imperialisme, en wel degelijk bereid daar afstand van te nemen. Al was het maar omdat Trump ze weinig keus laat, en dat is niet pas eergisteren duidelijk geworden.
Het belangrijkste argument van de afgelopen dagen vóór het idee dat ik in het artikel heb omschreven, is de vrijwel onmiddellijke ommezwaai in de harde taal toen Rutte stelde een ‘deal’ te hebben bereikt over Groenland. Opeens is de VS weer de grote bondgenoot en kunnen we niet zonder elkaar.
Ik denk dat je gelijk hebt dat de EU-bazen een zelfstandigere positie wil verwerven. De EU is niet onlosmakelijk een marionet van de VS. Maar de EU-bazen volgen de weg van de minste weerstand, en dat is (vanwege de grote economische verwevenheid met de VS) nog steeds door Trump te vriend te houden. Willen de EU-bazen daar wellicht vanaf? Als ze met een toverstok konden zwaaien wellicht, maar in de praktijk kunnen ze die banden niet verbreken zonder veel schade toe te brengen aan hun eigen posities.
Dat wil niet zeggen dat het onmogelijk is voor Europese heersers om zich los te wrikken van de VS, en bij sommigen zal die wens ook wel bestaan. Toch verwacht ik dat de wet van de minste weerstand betekent dat de meeste Europese landen loyaal zullen blijven aan de VS, totdat de VS een keer een eis stelt die linea recta ingaat tegen centrale Europese belangen. Maar zolang dat niet gebeurt, blijft Europa een dankbare afnemer van Amerikaans imperialisme.