Musks ‘vliegende’ auto en de gevaarlijke naïviteit van tech-journalisten

“Tesla presenteert ‘vliegende’ en koppeltjeduikelende auto”, aldus de NRC afgelopen vrijdag. Maar Tesla heeft helemaal geen vliegende auto gepresenteerd. Naast dat het ding niet vloog, kunnen de filosofen ook discussiëren of het überhaupt een auto is. De vraag is: waarom blijven journalisten in dit soort trucjes trappen?

Om te beginnen: ik denk niet dat het showmodel een echte auto was. De echte “Roadster” (de auto die Tesla wil aanprijzen) weegt namelijk 1.700 kilogram. Volgens Angelo Cervone, hoofddocent aan de TU Delft, is het onwaarschijnlijk dat dit object zo zwaar was.

Zo zouden er veel meer stuwmotoren nodig zijn om zo’n zwaar object op te tillen. Dus denkt Cervone dat het mogelijk ging om een dummyauto. Daarbij kan je denken aan een model dat compleet van lichte metalen als aluminium is gemaakt, en zonder de zware batterijen die de echte Roadster zou hebben.

Nog een reden om de twijfelen is deze specifieke test. De “Roadster” gooit zichzelf ongeveer acht meter de lucht in (2 keer een Tesla Semi). Dat zou enorme kracht vereisen voor een auto van 1.700 kg, maar je ziet de auto’s waar die overheen springt niet eens schudden.

Nu lijkt dat misschien een nitpick, maar gewicht is een belangrijk element hier. Vliegtuigen moeten licht zijn, en hoeven niet berekend te zijn op botsingen met ander verkeer. Auto’s moeten daarentegen gebouwd zijn om botsingen met andere auto’s te overleven (of in ieder geval de bestuurder).

Los van de vraag of dit een echte “Roadster” is, moet je je afvragen of je dit vliegen moet noemen. De NRC ging gelijk fantaseren over het vermijden van files door op te stijgen, maar zelfs als dit realiteit wordt, is het geen file-vermijdend vliegen. Het is een sprongetje maken.

Dat is ook logisch, want de methode die de Roadster gebruikt om te vliegen, is niet geschikt voor lange vluchten. Geperste lucht moet je opslaan, dus kan je alleen maar zo ver vliegen als de geperste lucht dat toelaat. Bij een auto van 1.700 kg is dat niet veel.

Dus deze dummy stuntwagen kan een sprongetje maken. Dat heeft nul praktisch nut in een auto, zeker niet in een commerciële auto die op de weg moet rijden. Dus de connectie met de vliegende auto uit de science fiction-films is compleet onlogisch. Dat is iets geheel anders.

Maar dat is natuurlijk niet nieuw. We zien hetzelfde in het gebruik van de term “AI”. Ook die term komt voort uit science fiction, en is bedoeld om in te werken op de fantasie van mensen en zo hun kritisch denken te omzeilen. Zoals ook nu bij de “Roadster”.

Dat is waarschijnlijk ook waarom Musk in 2021 beloofde dat de “Roadster” zou kunnen vliegen. Een belofte die hij nu technisch gezien (een soort van) heeft ingelost, al is dit niet wat iemand in gedachte had bij een vliegende auto.

En dat is maar goed ook, want vliegende auto’s moet je überhaupt niet willen. Om dezelfde reden dat we niet iedereen zomaar in een klein vliegtuigje laten vliegen. Auto’s, zeker vliegende, zijn al projectielen op wielen. Wat als er één zich in een school boort?

Om maar te zwijgen over het gigantische brandstofgebruik, het geluid, de faciliteiten en infrastructuur die nodig zijn om auto’s veilig te laten vliegen (landings- en opstijgbanen, luchtverkeersleiding), horizonvervuiling en dat dit een gloednieuw wapen is om aanslagen mee te plegen.

En als je dan in gedachte houdt dat deze apparaten massaal worden geproduceerd, en dat de auto’s op den duur ook verouderen, en dan zeg je dat je auto’s rond wil laten vliegen… Er is weinig fantasie voor nodig om te bedenken hoe dat af zal lopen.

Het idee van een vliegende auto is in feite een auto-oplossing voor een auto-probleem: files. Auto’s zijn gigantisch inefficiënt in ruimtegebruik. Files zijn daarmee inherent aan auto-infrastructuur. De vliegende auto is een soort belofte dat de auto uiteindelijk het fileprobleem op gaat lossen.

Het is niet voor het eerst dat Musk zich van deze strategie bedient. Ook de Hyperloop was in feite een manier om te zorgen dat overheden niet gingen investeren in openbaar vervoer. Want openbaar vervoer is niet winstgevend voor autofabrikanten als Musk.

Ook hier zijn weer overeenkomsten met AI. Daar stelde Musk ook al dat AI wereldwijde armoede op zou kunnen lossen. Alsof armoede een probleem is van denkkracht, in plaats van een probleem van machtsongelijkheid en economische verdeling.

Dat weet Tesla natuurlijk als geen ander, want zij maken gebruik van armoede en machtsongelijkheid om hun werkers zo goedkoop mogelijk auto’s te laten maken. Armoede is een probleem waar Musk actief aan bijdraagt.

Dat tech-journalisten zo openlijk vallen voor nóg een marketingtruc van Musk is vooral teleurstellend. Je zou hopen dat ze van het hele AI-debacle geleerd zouden hebben, en nu weten dat ze kritisch moeten zijn op de claims van tech-giganten. Maar nee, ze tuinen er weer in.

Dat komt deels door de aard van tech-journalisme. Journalisten moeten steeds vaker clicks verzamelen, en dat betekent dat ze óók baat hebben bij een bepaald enthousiasme (of eerder: hype) over sci-fi-achtige technologieën. Zo meet je immers succes als journalist tegenwoordig.

Daarnaast is het eenvoudiger om gewoon iedereen na te praten. Als alle andere nieuwswebsites het persbericht van Tesla al over hebben geschreven, waarom zou je dan nog zelf moeite doen om de claims van Tesla daadwerkelijk te onderzoeken? Wanneer heeft een bedrijf ooit tegen de wereld gelogen?

We zien bij AI waar dat doe geleid heeft. Jarenlang schrijven tech-journalisten al lyrisch over de AI-toekomst, maar gaandeweg wordt steeds duidelijker dat large language models (llm’s, zoals de technologie echt heet) een doodlopende weg zijn op AI-gebied.

Bij llm’s heeft de tech-journalistiek gefaald, zodat zogenaamde AI-bedrijven veel hoger zijn gewaardeerd dan verantwoordelijk. Musk hoopt nu, vlak voor de kwartaalrapportage van Tesla, hetzelfde te bereiken. Tech hype is een zalf voor een falend bedrijf.

Het is dus compleet onverantwoord om op deze manier te schrijven over de zogenaamde “vliegende auto”. CNN deed het nog het beste: Tesla “zegt” een vliegende auto te hebben. Vervolgens legt CNN de context uit waarom dit überhaupt een slecht idee is.

Daar kunnen we in Nederland wat van leren, maar het betekent wel dat journalisten moeten realiseren dat ze een verantwoordelijkheid hebben. En daar lijken Nederlandse journalisten een allergie voor te hebben.

PS Oh ja, nog vergeten: elektrische auto’s zijn óók een soort napalmbommen, dus stel je voor dat er honderden van die dingen boven je stad vliegen.

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)