Trumps autocratische alternatief voor de VN: hijzelf
“Steeds meer landen maken bekend dat ze door de Amerikaanse president Trump zijn uitgenodigd om toe te treden tot zijn vredesraad. Australië, Canada, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk kregen een uitnodiging, maar ook Paraguay, Cyprus, Albanië en zelfs Rusland en Belarus. Het ene land is heel enthousiast over de plannen, andere landen reageren terughoudend”, aldus de NOS maandag. De omroep rept in het artikel met geen woord over de dictatoriale structuur van de nieuwe zogenaamde ‘Vredesraad’ die onder andere Gaza gaat besturen. Terwijl Europa vooral luistert naar wat Trump in Davos over Groenland zegt, zaagt hij aan de stoelpoten van de VN.
Wat is die ‘Vredesraad’? Oorspronkelijk is de ‘Vredesraad’ (Board of Peace) onderdeel van het Amerikaanse plan voor Gaza. In november vorig jaar heeft de VN-Veiligheidsraad ingestemd met het instellen van de ‘Vredesraad’, met carte blanche om Gaza te regeren (zie OC 4 onder B).
Het is al compleet van de pot gerukt dat de VN-Veiligheidsraad ervoor gekozen heeft om Gaza over te dragen aan een organisatie waarvan de operationele structuur nog niet bekend was. Dit was indertijd overigens al duidelijk. Trump kreeg compleet de vrije hand.
En die heeft hij gebruikt. De Times of Israel heeft het concept-handvest van de organisatie ingezien, en zelfs in mijn grootste angsten had ik dit niet voorzien. Hoe is de organisatie precies ingericht?
Om te beginnen de missie van de organisatie. Die is naar eigen zeggen het “promoten van stabiliteit, herstellen van betrouwbare en wettelijke regering, en het veiligstellen van vrede”. Een heel vage missie, zeker als je de Trumpiaanse visie van “lawful governance” meeneemt.
Zo staat Nicolás Maduro in de VS terecht voor zijn deelname aan een “corrupte, illegitieme overheid”. Wie bepaalt in de nieuwe organisatie precies wat een illegitieme overheid is? Daarover later meer.
Dan hoofdstuk 2: wie mag er lid worden van de ‘Vredesraad’? Landen moeten door de voorzitter worden uitgenodigd voor lidmaatschap. Het lidmaatschap duurt drie jaar, en kan telkens worden hernieuwd door een besluit van de voorzitter. Tenzij een land 1 miljard dollar aftikt, natuurlijk.
Of, nou ja, die miljard dollar garandeert eigenlijk niets. Elk land kan op elk moment door de voorzitter uit de ‘Vredesraad’ gegooid worden, óók als een land 1 miljard dollar heeft geharkt. Dat kan alleen voorkomen worden als twee derde van de leden dat besluit tegenspreken.
En hoe neemt de ‘Vredesraad’ besluiten? Dat gebeurt bij meerderheid van stemmen. De agenda wordt bepaald door de Uitvoerende Raad (Executive Board, later meer), maar moet worden goedgekeurd door de voorzitter. De voorzitter heeft ook een veto, want alle besluiten hebben zijn goedkeuring nodig.
Een interessant feitje: de lidstaten van de ‘Vredesraad’ moeten zich door een staatshoofd of regeringsleider laten vertegenwoordigen. Als landen een andere vertegenwoordiger willen sturen, mag dat alleen als de voorzitter dat goed vindt. Een grote groep hoge piefen dus.
Dan nog even over de Uitvoerende Raad: die heeft de dagelijkse leiding over de ‘Vredesraad’. Zij mogen alle gedetailleerde besluiten nemen binnen de ‘Vredesraad’. En jawel, zij worden eenzijdig benoemd en ontslagen door de voorzitter. Alle besluiten moeten worden goedgekeurd door de voorzitter.
Deze voorzitter mag ook, in de naam van de Vredesraad, resoluties en decreten uitvaardigen, voor zover dit niet in strijd is met de rest van het handvest. Maar die regels zijn schaars.
Het zal niet verbazen wie die almachtige voorzitter is: dat is Donald J. Trump. En niet Donald Trump de president, maar Donald Trump de privépersoon. Dat is heel belangrijk om te begrijpen: Trump is persoonlijk benoemd, niet uit hoofde van zijn functie.
Dat betekent dat als Trump ooit president-af zou worden, dat hij hoogstpersoonlijk voorzitter zal blijven van de ‘Vredesraad’. Zijn opvolger mag hij zelf aanwijzen. Alleen een unanieme stemming van de Uitvoerende Raad (die door Trump wordt benoemd) mag de voorzitter afzetten.
Is er niet een muizengaatje of maas in de regels? Nee, want bij enig conflict over de betekenis, interpretatie en toepassing van het handvest bepaalt de voorzitter, Donald Trump. Hij is tegelijkertijd de uitvoerende, wetgevende en rechtsprekende macht in de organisatie. Hij is autocraat.
Kan daar wat aan gedaan worden? Nee, want alle wijzigingen van het handvest vereisen toestemming van de voorzitter. Alle wijzigingen van enig belang moeten daarnaast unaniem worden ingestemd.
En als laatste redmiddel heeft Trump een tijdbom geïnstalleerd. Hij mag de organisatie op elk moment eenzijdig opheffen. De ‘Vredesraad’ is de persoonlijke speelbal van Trump.
Het gevaar van deze ontwikkeling kan niet onderschat worden. Ten eerste als het gaat over Gaza: de VN heeft het bestuur van Gaza overgedragen aan de ‘Vredesraad’, en dus aan de autocraat Trump. Hij is de juridische dictator van Gaza geworden, met mandaat vanuit de Verenigde Naties.
Daarnaast heeft Trump de bedoeling om de ‘Vredesraad’ als vervanger op te laten treden van de Verenigde Naties. Maar in plaats van een internationaal forum op basis van soevereine gelijkwaardigheid is het een persoonlijke hofhouding van Trump.
Het handvest van de ‘Vredesraad’ geeft Trump ook de macht om subcomité’s te organiseren en eenzijdig hun mandaat en structuur te bepalen. Dat zou ter vervanging kunnen zijn van UNESCO, Rode Kruis, UNRWA, het Mensenrechtencomité, of het Internationaal Gerechtshof, om maar wat te noemen.
Bij de Verenigde Naties gaat dit anders. Daar wordt de secretaris-generaal gekozen door de algemene vergadering, waar alle landen samenkomen. Die secretaris-generaal kan alleen maar de resoluties uitvoeren die de algemene vergadering aanneemt, en is dus vooral uitvoerder, geen wetgever.
Bij conflicten kunnen landen terecht bij de algemene vergadering of bij de Veiligheidsraad, of bij het Permanente Hof van Arbitrage of het Internationaal Gerechtshof. Uiteindelijk bepalen de rechters van het Gerechtshof over de uitleg van het VN-handvest.
Is de VN perfect? Nee, verre van. Het vertegenwoordigt alleen staten, en inheemse bewoners van verschillende continenten worden slecht vertegenwoordigd. De permanente vijf leden van de VN-veiligheidsraad (VS, China, Rusland, VK, Frankrijk) hebben veel te veel macht.
Landen in Zuid-Amerika, Afrika, Azië en Oceanië zijn slecht vertegenwoordigd (onder meer in de Veiligheidsraad). Daarnaast werkt de VN samen met het IMF en de Wereldhandelsorganisatie, en is de Wereldbank onderdeel van de VN. Dit zijn organisaties die neo-liberalisme uitrollen over de hele wereld.
Maar het is in ieder geval beter dan een alternatieve VN waarin Trump, als ware hij een keizer, hof houdt. Je kan al zien wie er allemaal aansluiten: een gala aan autocraten zoals Orban, Milei, Netanyahu en Lukashenko, die allemaal mot hebben met de VN.
Dit alles weerspiegelt de ondergang van de Volkerenbond, toen Japan en Duitsland de organisatie in 1933 verlieten. In 1937 volgde Italië en Spanje in 1939. In de nasleep hiervan presenteerde Hitler zichzelf als een alternatieve conflictoplosser in Europa.
Met harde, militaire hand wisten Hitler en Mussolini samen conflicten in Europa te ‘arbitreren’, door land af te staan aan Hongarije van Roemenië en Tsjechoslowakije. Tegen die tijd was de Volkerenbond al compleet uitgehold.
Vooralsnog lijkt Nederland in ieder geval niet geneigd om deel te nemen aan de ‘Vredesraad’. Als Nederland dat wel zou doen, dan zou het laten zien dat Nederland vrijwillig onderdeel wil worden van het Trump-imperium.
Maar het is de zoveelste ontwikkeling van Trump als autoritair heerser. Het is een uitwerking van de “unitary executive theory”, die Trump ziet als de hoogste juridische macht in de VS. Dit handvest is een toonbeeld van hoe Trump wil regeren.
Er is weinig dat we hieraan kunnen doen, anders dan op de hoogte zijn en blijven strijden voor de vrijheid van Gaza, Venezuela, Iran, Schildpaddeneiland, en alle andere gebieden in de schaduw van Trump.
Bo Salomons
(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)
Naschrift van de redactie. Het plaatje bovenaan maakten we eerder vandaag zelf, door de naam Trump over het VN-logo te plakken. Nu blijkt er, volgens de Wikipedia, al een officieel logo te zijn dat nog veel erger is. Zoals van Trump te verwachten van bladgoud, AI-gegenereerd, met de VS in het midden (en de schijnwerpers op Washington) en verreweg de meeste andere staten ter wereld onzichtbaar.
