Wat willen de gewone Iraniërs?
De afgelopen maand zijn honderdduizenden Iraniërs in steden in het hele land de straat op gegaan om te protesteren tegen de hoge inflatie. Toen er steeds meer en steeds grotere demonstraties plaatsvonden in bijna alle delen van het land, gingen ook tegenstanders van de Islamitische Republiek in de Verenigde Staten, Europa en Israël de straat op, en zeiden ze dat het ging om een massale opstand tegen het conservatieve, onderdrukkende beleid van ayatollah Khameini en de Iraanse regering.
Op 21 januari meldden de Iraanse staatsmedia dat de onlusten 3.117 levens hadden geëist, maar een Amerikaanse mensenrechtenorganisatie kwam op bijna het dubbele, terwijl anderen met nog hogere schattingen aankwamen. Aangezien de Iraanse regering het gebruik van internet en het telefoonverkeer drastisch heeft beperkt, is het onmogelijk om tot een betrouwbare bepaling van het dodental te komen.
De Amerikaanse president Donald Trump dreigde de Islamitische Republiek met vergeldingsmaatregelen als het optreden tegen de demonstranten te gewelddadig zou worden, en zond het vliegdekschip Abraham Lincoln naar het Midden-Oosten.
Omdat de spanningen hoog opliepen en er allerlei tegenstrijdige informatie de ronde deed, spraken journalisten van The New Humanitarian met de Iraans-Canadese journaliste Samira Mohyeddin om meer te weten te komen over wat deze protesten heeft veroorzaakt, wat de mensen in Iran eigenlijk willen en wat het dreigende militaire ingrijpen van de VS zou kunnen betekenen voor de Iraniërs.
Hoeveel doden en gewonden?
Over het aantal doden en gewonden doen allerlei verschillende cijfers de ronde. Veel daarvan komen van buitenlandse groepen, maar het internet lag plat. Hoe betrouwbaar zijn deze cijfers dan?
“We hebben de beelden van het Karizak-mortuarium in Teheran gezien. Honderden en honderden lijkzakken, met daarin lichamen, die in vrachtwagens worden bewaard, omdat de mortuaria overvol zijn. Het lijdt geen twijfel dat de regering bruut geweld heeft gebruikt, en het is inderdaad erg moeilijk om een goed beeld te krijgen van de cijfers, omdat de regering het internet heeft afgesloten. De cijfers schommelen tussen de vijfduizend en dertigduizend, en iedereen beweert dat zijn cijfers de ware zijn.
Daarnaast heeft president Trump aangekondigd dat de VS zullen ingrijpen als er veel doden vallen. Zodoende is er een bepaalde druk om het aantal doden op te blazen. Maar zelfs al was er maar één dode gevallen, dan zou dat al erg genoeg zijn. Als er echter zo’n enorme onenigheid over cijfers is, zoals nu, dan ontstaat er twijfel over hoeveel mensen er nu eigenlijk zijn omgekomen, en dat is precies wat de regering wil.
Nu kun je je afvragen wie deze cijfers van vijftien-, twintig-, dertigduizend doden rondbazuint. We weten het gewoon niet. Wat we wel weten, is dat de regering grof geweld heeft gebruikt. We weten ook dat er onder deze demonstranten groepen waren die ook mensen hebben vermoord. Dat staat vast. We weten niet wie welke moord gepleegd heeft, maar we weten wel dat de regering bij het moorden betrokken was. Het is dus op dit moment erg onduidelijk, heel erg onduidelijk, en dat is iets waar de regering van profiteert.
Op zich zijn grote demonstraties tegen de regering niets nieuws. Iraniërs roepen al tientallen jaren op tot het einde van het huidige bestuurssysteem. Wat wel nieuw is, is het geweld, niet alleen van de kant van de staat, die wreed mensen vermoordt, maar ook van de kant van we weten niet wie. Zijn het demonstranten? Wie zijn ze? Dit is niet hoe Iraniërs gewoonlijk protesteren.”
Geweld
Bedoel je het in brand steken van gebouwen en dergelijke?
“Niet alleen dat. We hebben ook gruwelijke beelden gezien van mensen die agenten doodhakten. We zagen beelden van mensen die onthoofd werden, hun ledematen afgesneden. Ik bedoel, dit is in geen enkel opzicht normaal. Dit is niet hoe Iraniërs gewoonlijk protesteren.”
Denk je dat de beweringen van de regering dat er “infiltranten” of “vijanden” aan het werk zijn, misschien kloppen?
“Wanneer er protesten plaatsvinden, zegt de Iraanse regering altijd dat buitenlandse agenten er de hand in hebben. Deze keer zijn er echter ook andere bronnen die in die richting wijzen. Israel Hayom, de meest gelezen nieuwswebsite van Israël, interviewde begin januari de Israëlische minister van Erfgoed Amihai Eliyahu. Hij zei: ‘Onze mensen zijn ter plaatse. We zijn aan het werk. We hebben een aandeel in deze protesten.’ En hij is niet de enige. De Israëlische minister van Wetenschap Gila Gamliel verklaarde: ‘We staan achter jullie. We helpen jullie.’ En Mike Pompeo, de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken en directeur van de CIA, tweette op 1 januari: ‘Gelukkig nieuwjaar voor alle Iraniërs op straat. En ook voor iedere Mossad-agent die naast hen loopt.’ Dit soort uitspraken zijn vervolgens voor de Iraanse regering een voorwendsel om iedereen op straat neer te laten maaien.”
Reactie op Amerikaans ingrijpen?
Hoe groot waren de pro-regeringsprotesten? Op internet zag ik enorme menigten. Waren ze echt zo groot? En hoe belangrijk waren ze?
“Op internet zie je berichten dat de foto’s van dit soort demonstraties AI beelden zouden zijn, of foto’s uit het verleden. Maar ik denk toch dat het echte foto’s zijn, niet nep. Als je de demonstranten wat beter bekijkt, dan zie je dat de meeste mensen die de regering steunen van een bepaalde leeftijd zijn, zo boven de 60, 65. Geestelijken spelen ook een grote rol in deze protesten. Je ziet ze tussen de mensen staan. Maar als je kijkt naar de demonstranten die zijn omgekomen, dan zie je dat velen van hen jonge mensen zijn, tieners. Er is een generatiekloof. De jongere mensen in Iran willen niets te maken hebben met dit bestuurssysteem. Helemaal niets. De jongere generatie van vandaag heeft geen zeggenschap gehad in de keuze van hun bestuurssysteem. Veel Iraniërs vragen om een referendum over het soort regering dat Iran zou moeten hebben. Maar de regering die momenteel aan de macht is, is bang voor zo’n referendum. De Iraanse leiders verkopen veel praatjes over verkiezingen, maar ze willen geen referendum over een ander bestuurssysteem. Daar schrikken ze voor terug.”
Donald Trump heeft veel dreigementen geuit en oorlogsschepen naar de Arabische Zee gestuurd. Wat denk je, zou een Amerikaanse aanval iets opleveren? En hoe zouden de mensen in het land reageren?
“Er zijn mensen in Iran die militair ingrijpen door de VS zouden toejuichen. Ik weet niet hoeveel dat er zijn, maar ik kan hier niet gaan beweren dat er helemaal geen Iraniërs zijn die daarmee instemmen. Hoeveel dat er zijn, weet ik echter niet. Wat ik denk dat er dan zal gebeuren? Er zullen vast veel Iraniërs worden gedood. Militair ingrijpen door andere landen tegen Iran zal leiden tot nog meer geweld en het idee versterken dat Iraniërs hulpeloze wezens zijn, aangewezen op buitenlandse actie.
Maar begrijp wel: Iran heeft de op twee na grootste oliereserve ter wereld. Het zal dus voor de VS heel aantrekkelijk zijn om na een eventuele geslaagde aanval te zeggen: ‘We hebben jullie bevrijd, geef ons nu al die olie’. Dat is heel goed mogelijk en veel Iraniërs hebben het daarover. Het is dus erg moeilijk om te zeggen hoe die 92 miljoen Iraanse mensen zullen reageren op Amerikaans geweld.”
Sancties
Eigenlijk zijn deze protesten begonnen vanwege economische problemen, vooral de inflatie. Hoe zou je de economie van Iran omschrijven? Pakistan heeft momenteel ook enorme economische problemen, net als Libanon, Turkije en veel andere landen. Wat maakt Iran anders en hoe ervaren de mensen dat?
“Iran heeft, in tegenstelling tot de landen die je noemt, en die te maken hebben met inflatie, wrede sancties opgelegd gekregen. Het zijn geen gerichte sancties tegen bepaalde personen, mensen die lid zijn van de regering. Het zijn algemene sancties die Iraanse handelaren verhinderen om te importeren, die de invoer van bepaalde medicijnen onmogelijk maken en die de koopkracht van de gewone Iraniërs flink verminderen.
Eind januari vertelde de Amerikaanse minister van Financiën in een interview dat hij een paar maanden geleden van president Trump opdracht had gekregen om Iran volledig uit het banksysteem te halen. Hij besefte heel goed dat de Iraanse economie dan zou instorten. Hij zei dat dit politiek bedrijven is met economische middelen, omdat de bevolking dan zou gaan protesteren. Zonder een schot te lossen zouden de VS Iran dan onder druk kunnen zetten. Volgens hem is dit precies hoe Amerika wilde dat het zou gaan. Het was dus opzet om de Iraanse economie in te laten storten. Deze protesten startten op 28 december in de Grote Bazaar van Teheran, omdat de handelaren geen goederen meer konden importeren. Daar is het echt begonnen.
Ik zeg altijd tegen mensen die voor sancties zijn en nog meer sancties willen: ‘We hebben deze sancties al meer dan twintig jaar, en wat is er gebeurd? Hebben ze het gedrag van de regering veranderd? Nee.’ Maar ze hebben wel de Iraanse bevolking schade berokkend. Ze hebben de Iraniërs van de rest van de wereld afgesneden, hen verhinderd om te reizen, om de dingen te doen die deze regering al lang ten val hadden kunnen brengen, als de samenleving niet zo afgesloten was van de rest van de wereld.”
Snappen de Iraniërs wel hoe groot de invloed is van de sancties en hoe beperkt de mogelijkheden van de regering zijn?
“Wat zij begrijpen, is dat hun koopkracht gekrompen is. Zij kunnen bepaalde medicijnen niet meer krijgen. Zij zien hun sociale zekerheid gewoon verdampen. Dat zijn de dingen die Iraniërs merken, en de meerderheid van de Iraniërs geeft hiervoor hun eigen regering de schuld. Dat komt omdat ze zien dat de bovenste drie tot vijf procent van de bevolking in Lamborghini’s en Porsches rondrijden en doen waar ze zin in hebben. Dat zijn de kinderen van de geestelijken, de ministers. Dat zit de Iraniërs dwars.
Iraniërs die zeggen dat ze dit regime kwijt willen, begrijpen niet precies hoe de sancties hun portemonnee en de hele maatschappij schaden. Maar al het hypocriete gedrag van het westen helpt de gewone Iraniërs ook niet echt. Van we leggen sancties op om jullie te steunen. Maar wat is het daadwerkelijke gevolg van de sancties? Ze helpen de bevolking niet. Het westen misbruikt de gewone Iraniërs als pionnen tegen de regering.”
Iraniërs zijn hun bestuurssysteem beu
Je zei zojuist dat de Iraanse bevolking al lang een einde aan deze regering wil. Maar wat wil de gemiddelde Iraniër volgens jou dan daarvoor in de plaats? En in hoeverre verschilt dat van wat de Iraniërs willen die in het westen wonen?
“Voor Iraniërs in het westen, waaronder ikzelf, is het moeilijk om ons in te leven in de mensen daar. Ik ben al sinds 1999 niet meer in Iran geweest. Maar wat ik begrijp, is dat de Iraniërs willen dat er een einde komt aan dit bestuurssysteem. Ze willen meedoen met de internationale gemeenschap. Ze willen kunnen reizen. Ze hebben nu een paspoort dat westerse landen niet accepteren. Iraniërs zijn het autoritaire bewind van de ayatollah en de imams beu. Ze leven in feite in een totalitaire islamitische staat. Er is een vreemde, schizofrene samenleving ontstaan waarin je thuis op een bepaalde manier leeft en buiten de deur op een andere manier, omdat er op straat zedenpolitie rondloopt. De mensen zijn het gewoon beu. Dit duurt nu al vijftig jaar.
Iraniërs hebben op veel verschillende manieren geprobeerd om dit bestuurssysteem te hervormen. In 2009 gingen ze naar de stembus. Met miljoenen stemden ze voor hervormingen. Maar de machthebbers hebben met die verkiezingen bedrog gepleegd. De mensen hebben burgerlijke ongehoorzaamheid geprobeerd, geprotesteerd, gedemonstreerd. Nu is dan het kookpunt van frustratie bereikt, zoals we dat nog nooit eerder hebben meegemaakt.
Daarnaast zijn de mensen bang voor drie dingen: voor burgeroorlog, voor oorlog met een ander land en voor het uit elkaar vallen van Iran in verschillende delen. Iran is een heel groot land, nog een stuk groter dan Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië samen, en allerlei Israëlische ministers, ambtenaren en anderen hebben gezegd dat Iran te groot is.”
Hoe nu verder?
De president heeft onlangs gezegd dat hij openstaat voor gesprekken, en dat hij begrijpt dat de economie een probleem is. Maar wat kan de regering nou werkelijk doen als de sancties blijven bestaan?
“Nou, Iran heeft behoorlijk wat vooruitgang geboekt door toe te treden tot de BRICS. Het drijft handel met andere landen in het zuiden van de wereld, met name met Brazilië. De regering probeert dus manieren te vinden om de economie te verbeteren. Ik moet er echter op wijzen dat het niet alleen sancties zijn die de economie schaden, maar ook het wanbeleid en de ernstige corruptie, waarbij de bovenlaag van de bevolking profiteert van deze sancties via de zwarte markt. De sancties hebben overigens geen invloed op de Islamitische Revolutionaire Garde, die in feite de Iraanse economie controleert. Je kunt geen zaken doen in Iran buiten de Islamitische Revolutionaire Garde om. Die runt de voedselfabrieken, de suikerindustrie, de olieraffinaderijen, alles. Het is dus niet zo simpel als laten we een paar sancties opheffen en de economie gaat weer bloeien. Er is veel corruptie en wanbeleid van de regering.”
Ali M. Latifi en Andrew Gully
Het oorspronkelijke artikel Q&A: Sanctions, oil, and what Iranians really want verscheen in “The New Humanitarian” van eind januari. Vertaling en bewerking: Jan Paul Smit.
Verder lezen en kijken