SpaceX: hoe kapitalisme zichzelf (deels) sloopt

“SpaceX ziet meer dan 800 miljard dollar verdampen nu aandeel onder introductiekoers daalt”, aldus de website Yellow. De beursgang van SpaceX is tot nu toe rampzalig verlopen, ondanks het feit dat Elon Musk en de zijnen al hun macht hebben ingezet om zichzelf te verrijken. Ondertussen graven ze hun eigen (en ons) graf.

SpaceX is het bedrijf van Elon Musk, met die belangrijke onderdelen: ruimtebedrijf SpaceX zelf, Twitter, en xAI, het AI-bedrijf van Musk. Voorheen was SpaceX nog in handen van Musk zelf, maar sinds de Initial Public Offering (IPO) kunnen mensen dus aandelen in SpaceX kopen.

De IPO is de eerste beursgang, waarmee voor het eerst openbaar aandelen worden verkocht. Dit doet SpaceX om geld in te zamelen. Dat geld heeft xAI namelijk hard nodig om AI-datacenters te bouwen.

En SpaceX is niet het enige bedrijf dat naar de aandelenbeurs gaat. Grote concurrenten als Anthropic en OpenAI willen ook naar de beurs stappen om tientallen miljarden aan kapitaal binnen te harken.

Dat is nodig, want LLM-modellen lopen tegen een probleem aan: schaalvergroting. Om LLM-modellen steeds beter te maken, is exponentieel meer “computing power” nodig, en dus meer datacenters.

Dat is dan weer belangrijk omdat LLM’s tot nu toe maar zeer beperkt nuttig zijn. Ze zijn eigenlijk alleen handig als uitgebreide taalchecker en schrijfhulp. Als chat-bot kunnen LLM’s zelfs extreem gevaarlijk zijn.

De “use cases” die in de AI-hype zijn aangedragen (dat LLM’s onderzoek kunnen doen, dat ze taken van mensen kunnen overnemen, dat ze zelfs beslissingen kunnen nemen) blijken compleet overtrokken te zijn. Dus willen de bedrijven hun LLM’s beter maken.

En dat moet, want als de AI-hype niet waar blijkt te zijn, dan is er veel te veel geld geïnvesteerd in die hype. Dan gaan de AI-bedrijven kopje onder, en niet alleen dat. Zo’n crash heeft mogelijk uitstraling naar de hele economie.

Dus proberen tech-bedrijven al hun macht in te zetten om maar meer geld naar zichzelf te pompen, in de hoop dat ze ooit genoeg “computing power” hebben om de dromen waar te maken. En hoe meer geld er in AI wordt gepompt, hoe groter hun probleem wordt.

En daarnaast komt een IPO ook met risico’s: als een bedrijf minder geld binnen harkt dan gehoopt, kunnen andere investeerders schrikken en hun geld terugtrekken. Dit kan vervolgens het einde zijn van een bedrijf. Niet vreemd dus dat het soms wordt uitgesteld.

En dus speelt Musk vals. Hoe? Daarvoor moeten we kijken naar de Nasdaq-100. Dat is een zogenaamde “index”, waarin de 100 grootste bedrijven op de Nasdaq-beurs zijn opgenomen. De Nasdaq-100 bevat veilige bedrijven om aandelen van de kopen.

Daarom wordt de Nasdaq-100 gevolgd door zogenaamde “index funds”. Dat zijn fondsen die op de langere termijn handelen in aandelen van grote, veilige bedrijven. Het levert minder op in de korte termijn, maar op de lange termijn zijn investeerders zo goed als verzekerd van winst.

Maar SpaceX zou nog helemaal niet op de Nasdaq-100 mogen komen. Dat zou pas mogen na een wachtperiode van drie maanden, in plaats van de vijftien dagen die SpaceX hoefde te wachten. Dit om de aandelen te ’testen’ op de markt.

Nasdaq deed dit naar verluid omdat Musk met verschillende aandelenbeurzen aan het onderhandelen was. Het veranderen van de regels maakte het aantrekkelijker voor Musk om zijn bedrijf naar de Nasdaq te brengen. Het klinkt dus als een uitruil.

Voor SpaceX is dit goed, want dit zorgt ervoor dat de index funds SpaceX-aandelen moeten kopen. Dat zorgt dan weer voor een kunstmatig verhoogde aandelenprijs, waardoor SpaceX bij hun IPO meer geld kon binnen harken.

Dit is dus één bedrijf met zo veel macht dat ze de regels van de aandelenmarkt kunnen buigen om hun zin te krijgen, puur door te shoppen bij verschillende beurzen. En dat zie je niet alleen bij beurzen.

Ook media en publieke opinie worden bespeeld. Door informatie geheim te houden of te verhullen, zorgen AI-bedrijven samen dat hun bedrijven er financieel beter uitzien dan ze eigenlijk zijn.

Hetzelfde gebeurt aan de uitgavekant: eigenlijk geven AI-bedrijven veel meer uit dan ze rapporteren. Zo hopen ze een beeld te geven van financieel gezonde bedrijven, waarin het veilig is om aandelen te kopen.

Dan zijn er regeringen. Verschillende AI-bedrijven proberen de staten van de VS tegen elkaar op te zetten om zo aantrekkelijk mogelijke deals te geven: watergebruik, energieverbruik, belastingen, arbeidsrechten… Alles wordt ondergeschikt aan de investeringen.

En Trump, een bondgenoot van AI-bedrijven, verbiedt de staten om de inhoud van AI te reguleren. Alles om maar zo ruim baan mogelijk te geven aan de tech-bedrijven, die bij het minste of geringste om kunnen vallen.

De AI-bedrijven slopen dus ook de beurzen zelf. Want de Nasdaq-regels, openheid over informatie, en regulering zijn óók bedoeld om een financiële bubbel te voorkomen. In feite dienen ze om financieel ongezonde bedrijven kapot te maken voordat ze te groot worden.

Dat financieel (on)gezonde is natuurlijk geen moreel oordeel. Wapenbedrijven zijn vaak winstgevend, en bibliotheken niet. Ik wil niet zeggen dat het systeem goed werkt, maar ze dienen prima de doelen van kapitalisten: een systeem waarin geld verdiend kan worden met geld.

Maar doordat er zo veel geld en macht (twee kanten van dezelfde munt) in handen is van AI-bedrijven, kunnen ze media, organisaties en regeringen zo ombuigen dat ze geen strobreed in de weg worden gelegd. Het gaat ze puur om eigenbelang op korte termijn.

En ook bij die media, regeringen en organisaties gaat het over de korte termijn. Die willen kliks op investeringen, dus zijn ze even niet kritisch als het ze goed uitkomt.

Maar dit kan niet eeuwig doorgaan. Er is maar een beperkte hoeveelheid geld in de economie, en het is maar zeer de vraag of AI-scaling met datacenters mogelijk is. Dus op een gegeven moment is het geld op. En dan barst de bubbel, iets dat al dit jaar of volgend jaar kan gebeuren.

Dan zit er zo veel geld in de AI-bubbel, dat de economische gevolgen gigantisch zullen zijn. En zoals altijd is het de werkende klasse die te maken krijgt met massa-ontslagen en bezuinigingen op sociale zekerheid.

Dus dat is hoe SpaceX het kapitalisme aan het slopen is: door in het eigen kapitalistische belang de regels zo om te buigen dat er straks enorm veel geld verdampt. Wij stervelingen kunnen niet meer dan ons hierop voorbereiden. En dat betekent leren van het verleden.

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)