Dierendag: waarom VVD en Telegraaf het alleen hebben over de laatste 40 seconden van een dierenleven in de bio-industrie

VVD-staatssecretaris Erkens bepleit een verbod op onverdoofd slachten omdat dit “niet thuishoort in Nederland”. Ik ben sinds 22 jaar veganist. Wat mij betreft zouden de meeste mensen beter helemaal geen vlees eten en wordt de bio-industrie afgeschaft. Toch ben ik niet voor zo’n verbod. Waarom niet?
Laten we naar de cijfers kijken. Jaarlijks worden er in Nederland 600 miljoen dieren geslacht, zo’n 1,7 miljoen per dag. Daarvan werden er in héél 2018 bijna 67.000 dieren op rituele wijze onverdoofd geslacht. In 2024 waren dat er nog 26.000 – een flinke daling.
Nu wil ik als veganist het leed van niet-menselijke dieren niet bagatelliseren. Zoals gezegd, wat mij betreft worden er zo min mogelijk dieren gedood voor consumptie. Tegelijkertijd heeft het iets absurds dat het maatschappelijk debat over dierenleed zich zo concentreert op slachtmethoden.
Want laten we wel wezen: voor dieren in de bio-industrie is het leven een hel. Ze worden te klein gehuisvest, krijgen slecht te eten, worden verminkt, mishandeld en gescheiden van hun ouders/kinderen. Het is een leven van pijn en stress. Maar wij hebben het alleen over de laatste 40 seconde daarvan.
Daar komt bij: de reden dat De Telegraaf vandaag op Werelddierendag zo gretig kopt dat “tachtig procent van Nederland een verbod op onverdoofde, rituele slacht [wil]” is echt niet omdat hun eigen lezers zo fel tegen de bio-industrie of vleesconsumptie zijn.
Wel is De Telegraaf een notoir islamofobe krant die dit graag gebruikt als stok om moslims mee te slaan. Net zoals het niet mag verbazen dat een VVD-staatssecretaris laat optekenen dat dit “in Nederland niet thuishoort”. Het is als dierenliefde verpakte islamofobie.
Overigens is het een bekende extreem-rechtse tactiek om dierenleed te instrumentaliseren voor racistische propaganda. Ook de nazi’s verwezen naar koosjere (onverdoofde) slacht als ‘bewijs’ voor de veronderstelde ‘wreedheid’ van Joden. Het is oude, antisemitische wijn in nieuwe, islamofobe zakken.
Willen we echt iets doen aan het leed van dieren in de bio-industrie? Doe dan iets aan die bio-industrie! Voer campagne voor strengere regels, bestraf overtreders, zorg dat we de maatschappelijke kostprijs moeten betalen voor dierlijke producten (in plaats van het te subsidiëren).
Moedig religieuze gemeenschappen aan om te zoeken naar alternatieve methoden. Word vegetariër/veganist. Maar doe niet mee aan deze racistische hetze tegen een marginaal fenomeen. Sta niet toe dat het leed van anderen wordt aangegrepen om een “punt” te maken ten koste van gemarginaliseerde groepen.
Meer info: een stuk dat ik schreef in 2019 in reactie op het wetsvoorstel van de PvdD. Daar is eigenlijk niet veel aan veranderd, behalve dat het aantal onverdoofde slachtingen dus is gehalveerd.
Mathijs van de Sande
(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)

Ooit was ik lid van de Partij van de Dieren. Een van de dingen die ik met twee andere lastige leden bereikte was dat de nadruk op *religieus* onverdoofd slachten uit het verkiezingsprogramma verdween. De reden voor de wijze van slacht is voor het beest immers niet relevant. Ik ben niet verbaasd dat het nu weer terugkomt bij de fake compassie van rechts. Fake, want onverdoofde slacht is helaas minder zeldzaam dan uit de cijfers blijkt. Destijds heb ik eraan gerekend , bijvoorbeeld aan de hand van de kwaliteitscijfers van electrische verdovingsbaden voor kippen. Er gaan enorme aantallen beesten niet of niet geheel verdoofd de slachtlijn op. Percentueel misschien niet, maar je ervaart als individueel beest je eigen pijn het meest. Gaven ze echt om dieren, dan keken ze niet alleen naar het hele leven, maar ook naar de slacht van elk dier.
Los van dat onverdoofd slachten zorgt voor onnodige stress bij dieren, draagt het ook bij aan stress onder personeel in slachthuizen. Tuurlijk lost verplicht verdoofd slachten de problemen van de bioindustrie niet op, maar dit kan voor zowel dier als mens wel een groot verschil maken.
Het artikel gaat niet over hoe erg onverdoofd slachten is, maar over dat juist dit element van alle verschrikkingen van de bio-industrie eruit lichten getuigt van al dan niet bewust antisemitisme en moslimhaat.
Dierenleed is niet marginaal
Elke vorm van strijd tegen door de mens veroorzaakt dierenleed is noodzakelijk. Deze strijd kan het startpunt zijn voor verdere maatschappelijke doorbraken. Ik kijk daarom in deze reactie goed naar de inhoud van het artikel van Mathijs. Ik wil een bijdrage leveren aan een verdere discussie, maar we moeten deze niet over de ruggen van de dieren voeren.
Een flinke daling
Mathijs schrijft dat er in Nederland jaarlijks 600 miljoen worden geslacht, zo’n 1,7 miljoen per dag. Hij vergelijkt dit met het aantal onverdoofd geslachte dieren. In 2018 ging het hierbij om bijna 67.000 dieren, terwijl het er in 2024 nog 26.000 waren. Mathijs vindt dit een flinke daling. Hij linkt hierbij naar een artikel van de Dierencoalitie uit 2025 (zie: lijst achtergrondliteratuur). In dat artikel heeft het totale aantal van 26.000 betrekking op de ruim 26.000 geiten en schapen die in totaal tijdens het Offerfeest 2024 zijn geslacht. Concreet ging het om 26.624 geiten en schapen. Ook zijn er tijdens het Offerfeest 2024 in totaal 1.709 runderen geslacht. Kijken we naar de bittere realiteit van het Offerfeest 2024, dan werd maar liefst 36 procent van alle runderen, geiten en schapen onverdoofd geslacht. Een pijnlijk hoog percentage dat door de Dierencoalitie ietwat voorzichtig wordt afgerond naar ‘een derde deel’. Ik wijs verder op de tabel Cijfers Offerfeest 2026 van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (zie: lijst achtergrondliteratuur).
Een fenomeen in absolute aantallen
Mathijs vergelijkt, om zijn punt te maken, het totale aantal onverdoofd geslachte dieren in het jaar 2018 met het totale aantal onverdoofd geslachte dieren in het jaar 2024. Uit data van het Team Kennisdomein (zie: lijst achtergrondliteratuur) blijkt dat het in 2024 ging om 23.861 schapen en geiten en om 2.034 runderen. Dat brengt het totaal voor 2024 op 25.895 dieren. Dat is, vergeleken met de 66.900 dieren uit 2018, inderdaad een flinke daling in absolute zin. Mathijs heeft op dit punt feitelijk gelijk.
Een fenomeen in procenten
Mathijs roept op om vegetariër of om veganist te worden en roept ook op om niet mee te doen aan een ‘racistische hetze tegen een marginaal fenomeen’.
Volgens de tabel Cijfers Offerfeest 2026 van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (zie: lijst achtergrondliteratuur) werd in 2024 maar liefst 36 procent van de dieren onverdoofd geslacht. In 2026 was dat nog altijd 30 procent. We spreken, in de context van het Offerfeest, dus volstrekt niet over een randverschijnsel. Deze keiharde realiteit ontkracht de sfeer van marginaliteit die Mathijs oproept.
Uit data van het Team Kennisdomein (zie: lijst achtergrondliteratuur) blijkt weliswaar dat het percentage onverdoofde slacht ten opzichte van de totale Nederlandse slacht daalde van 2,3 procent in 2018 naar 0,9 procent in 2024. Op de totale schaal is dat inderdaad een klein percentage. De islamofobie en de moslimvijandigheid moeten niet worden bestreden door het dierenleed te marginaliseren tot een onbelangrijke bijzaak.
Niet wereldwijd een gemarginaliseerde groep
Mathijs waarschuwt ervoor dat het leed van dieren kan worden aangegrepen om ‘een punt te maken ten koste van gemarginaliseerde groepen’. Het islamitische geloof is een wereldgodsdienst die in grote delen van de wereld een grote machtsfactor is. De bescherming van gemarginaliseerde groepen in Nederland mag niet een excuus zijn om wereldwijd weg te kijken van structureel dierenleed.
Niet wereldwijd een marginaal fenomeen
Astronomische aantallen dieren worden wereldwijd onverdoofd geslacht. Dat is een structureel en zeer urgent welzijnsprobleem. We mogen het niet laten gebeuren dat dat wordt doodgezwegen. Het artikel van Mathijs gaat vooral enkel over Nederland. Mathijs vernauwt daarmee de blik tot de Nederlandse grenzen.
De oorzaken van de daling
Mathijs laat helaas na om de oorzaken van de opvallende en de aanzienlijke daling van het aantal onverdoofd geslachte dieren in Nederland te bekijken. De strengere handhaving door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en de sluiting van bepaalde slachthuizen spelen hierin vast een rol, wat helaas ook kan leiden tot meer vleesimport. Daarnaast dwingt de druk van bewuste consumenten en van supermarkten de sector tot veranderingen. Ook laten grote slachterijen steeds vaker een voorbeeldfunctie zien. En wereldwijd neemt de acceptatie bij de islamitische gelovigen toe als het om het verdoofd slachten van dieren gaat. Dat is een hoopvolle theologische verschuiving. Het is ook een belangrijke ontwikkeling die we moeten aanmoedigen en versterken voor een ruimere doorbraak. De afnemende acceptatie in Nederland van het eten van vlees onder gelovigen en onder ongelovigen sluit hier mooi bij aan.
Een ruimere doorbraak
Het internet staat bomvol met schokkende filmpjes en documentaires over de vleesindustrie. De rauwe beelden van het onverdoofd slachten, van het verdoofd slachten of van de dagelijkse gruwelen van de bio-industrie laten geen ruimte voor twijfel. Dat structureel dierenleed geen uitzondering is, laten bijvoorbeeld de documentaires Earthlings uit 2005 (https://www.dailymotion.com/video/x2vd2a7) en Dominion uit 2018 (https://vimeo.com/949026104) zien. Het is de hoogste tijd voor een échte en een ruimere doorbraak. Ik ben het op dit fundamentele punt helemaal met Mathijs eens.
Enige achtergrondliteratuur:
– Roel Binnendijk & Jeroen Siebelink: ‘Onder de beesten. Undercover in de bio-industrie’ (2023).
– Dierencoalitie: ‘Minder dierenleed bij slacht: PvdD dient wetsvoorstel in’ (Artikel op site dierencoalitie.nl, 17 juni 2025, link: https://www.dierencoalitie.nl/minder-dierenleed-bij-slacht-pvdd-dient-wetsvoorstel-in/).
– Jan Mohnhaupt: ‘Dieren in het derde rijk’ (2021).
– Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit: ‘Cijfers Offerfeest 2026’ (Artikel op site nvwa.nl, link: https://www.nvwa.nl/onderwerpen/dier/onbedwelmd-ritueel-slachten/offerfeest-cijfers).
– Team Kennisdomein: ‘Wat is halal? Eten, slachten en keurmerken in Nederland’ (Artikel op site kennisdomein.nl, 4 oktober 2026, link: https://www.kennisdomein.nl/voeding/halal/).
– Wakker dier: ‘Vorig jaar 67.000 dieren onverdoofd geslacht’ (Artikel op site wakkerdier.nl, 29 augustus 2019, link: https://www.wakkerdier.nl/persberichten/vorig-jaar-bijna-67-000-dieren-onverdoofd-geslacht/).