Zijn de laatste vrije verkiezingen in de VS al geweest?

‘Hoe Democratische senatoren kunnen voorkomen dat Trump de tussentijdse verkiezingen steelt”, kopte The Guardian eind september. In november zijn er verkiezingen van het Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat in de VS. Trump probeert die verkiezingen ernstig te beïnvloeden, dus moeten we ons afvragen: Zijn de laatste vrije verkiezingen in de VS al geweest?

Trump is gigantisch onpopulair geworden in eigen land. Veel mensen hebben te maken met stijgende prijzen, de VS blijft oorlog voeren tegen Iran, terwijl de Trump-regering vooral bezig is met het bevoordelen van rijke bondgenoten, zoals de AI-industrie.

Daarnaast zijn er steeds meer MAGA-bondgenoten die zich afzonderen van Trump, om verschillende redenen. De Iran-oorlog is er één, maar er is ook veel te doen rond de Epstein-files en (wat zij zien als) een gebrek aan doortastendheid.

De verwachting is dan ook dat de Democraten na de verkiezingen de meeste zetels zullen hebben in het Huis van Afgevaardigden, waardoor ze wetgeving van Trump kunnen blokkeren. Bovendien is er een mogelijkheid dat Democraten ook een meerderheid halen in de Senaat. Als de verkiezingen eerlijk zijn.

Trump en zijn trawanten lijken dit door te hebben, want de Trump-regering heeft een arsenaal aan strategieën om alsnog de verkiezingen in hun voordeel te buigen. Eén strategie omvat het herontwerpen van de electorale plattegronden in de verschillende staten.

De VS heeft een kiesdistrictenstelsel, en hoe die precies worden getekend is van extreem belang voor de uitkomst van verkiezingen. Het proces om dit te beïnvloeden heet ‘gerrymandering” en veroorzaakt al heel lang problemen in Amerikaanse verkiezingen.

Vorig jaar heeft Trump expliciet de opdracht gegeven aan een aantal staten, waaronder Texas, om hun kiesdistricten opnieuw in te delen, met als doel het aantal Republikeinse zetels te vergroten. Daaraan heeft Texas gehoord gegeven.

Het hooggerechtshof van de VS (gedomineerd door conservatieve rechters) heeft deze kaart in stand gelaten, met als argument dat al het bewijsmateriaal “indirect” was. Met andere woorden: het is pas een verboden kaart als in de wetgeving zelf expliciet staat dat er valse bedoelingen zijn.

Een ander groot probleem is dat kiesdistricten vaak zo getekend worden dat gemarginaliseerde groepen (ook al wonen zij in Amerika vaak geconcentreerd in bepaalde wijken) in verschillende kiesdistricten worden ingedeeld. Zo verdwijnt de stem van minderheidsgroepen snel in de grotere massa.

Een oplossing hiervoor is een zogenaamd majority-minority district, waardoor gemarginaliseerde groepen hun eigen district krijgen. Dit is veelal in het voordeel van Democraten. Eerder dit jaar heeft het hooggerechtshof dat soort districten echter verboden.

Het resultaat van dit alles is dat de Republikeinen in ieder geval negen zetels meer lijken te gaan halen puur door nieuwe kaarten. Dat aantal zou eigenlijk hoger zijn, ware het niet dat California heeft besloten om hetzelfde trucje toe te passen om meer Democratische zetels te creëren.

Daar kan je veel van vinden. Zelf zie ik het als een teken dat het Amerikaanse politieke systeem diep en diep rot is. Maar we moeten wel erkennen dat als California dit niet had gedaan, ze in feite passief zouden toekijken hoe de Republikeinen de verkiezing stelen.

Een andere strategie die Trump heeft willen gebruiken is het beperken van poststemmen. Om diverse redenen maken meer Democraten gebruik van poststemmen dan Republikeinen, dus zijn poststemmen voor Trump een doorn in het oog.

Onder nieuwe regels zouden grote pakketten aan poststemmen geweigerd kunnen worden als er met maar één stembiljet in de hele batch iets mis is. Met andere woorden: heel veel poststemmen zouden zo afgekeurd kunnen worden.

Het hooggerechtshof heeft deze aanval tegengehouden en deze regel omgedraaid, dus voor de komende verkiezing zou dit geen probleem om moeten leveren. Tenzij Trump in de maand voor de verkiezing het hof negeert.

Dat is niet ondenkbaar, want de Trump-regering doet dit al veel langer. Als de Trump-regering op het laatste moment druk zet op de Amerikaanse postdienst, is er weinig wat de rechtspraak ertegen kan doen. Sowieso is het ook een probleem voor 2028.

Een potentieel groter gevaar is de mogelijke aanwezigheid van ICE-agenten bij stemlokalen. Er zijn geruchten, actief gevoed door Trump, dat agenten van de immigratiedienst zullen patrouilleren bij stemlokalen.

Dit zou niet ongekend zijn voor ICE. De politiedienst heeft bijvoorbeeld ook mensen gearresteerd die bij rechtszaken verschenen. Hierdoor hebben mensen angst om gebruik te maken van hun grondrechten, zoals stemrecht en het recht op een eerlijk proces.

Er bestaat bijvoorbeeld een risico dat mensen gearresteerd worden en worden vastgehouden zodat ze hun stem niet kunnen uitbrengen. Die angst geldt vooral voor mensen van kleur, want die worden (ongeacht burgerschap) geprofileerd door ICE.

Maar het is niet alleen de daadwerkelijke arrestatie die angst inboezemt. De dreiging van een arrestatie kan genoeg zijn om te zorgen dat mensen het risico niet nemen om te stemmen. Dit geldt vooral voor mensen die door ICE geprofileerd hebben en dus reden hebben om tegen Trump te stemmen.

Hiervoor hoeven ICE-agenten niet eens bij de stemlokalen te staan, want de angst (actief gevoed door Trump) is genoeg. Daarnaast zal ICE vooral opduiken in gemeenschappen waar veel migranten wonen, en dus zal het vooral effect hebben op al gemarginaliseerde groepen.

Hierin vervult ICE mogelijk de rol die de SA en de SS vervulde bij de Duitse verkiezingen in 1933. Ook al waren er technisch gezien verkiezingen, die verkiezingen waren niet geheim en niet open en eerlijk door al het geweld.

En zo zijn er nog veel meer gevaren voor de verkiezingen. De regering-Trump is in staat om achteraf allerlei ongefundeerde beschuldigingen de wereld in te slingeren, op basis van “geheime” overheidsrapporten, om te integriteit van de verkiezingen in twijfel te trekken.

Het is daarbij niet alleen erg als de verkiezing rechtstreeks wordt gestolen. Het is al ernstig genoeg als mensen het idee hebben dat de verkiezingen niet eerlijk waren geweest. Verwarring kan de regering-Trump in staat stellen om de verkiezingen achteraf nog te stelen of te beïnvloeden.

Er is nu al angst dat Trump wellicht het leger gaat gebruiken om toe te zien op de “eerlijkheid” van de verkiezingen, een positie die hij kan gebruiken om de verkiezingen juist te beïnvloeden.

En het gaat niet alleen om deze verkiezing, maar ook die van 2028. Als Trump genoeg twijfel kan zaaien over deze verkiezing, kan hij in 2028 nog meer zand in de raderen strooien om te proberen een verkiezing te beïnvloeden of zelfs te voorkomen.

Sinds de verkiezingen in 2024 hebben de Republikeinen al meerdere pogingen gedaan om hun bondgenoten op strategische plekken te zetten, die cruciaal zijn bij het tellen van stemmen. Al die bondgenoten kunnen nu al hun duit in het zakje doen.

Zo zijn er nog veel meer strategieën die lokaal of landelijk ingezet kunnen worden om de verkiezingen te verstoren. De vraag is: wat gaan de tegenstanders hiermee doen? De Democraten hebben af en toe hard teruggeslagen, zoals in California, maar ze blijven deels ook heel passief.

De strategie van de landelijke Democraten is tot nu toe geweest: “roll over and play dead”. Laat Trump maar vallen onder zijn eigen impopulariteit, en pak daarna de mantel op als hij de verkiezingen verliest. Iets soortgelijks zagen we in Nederland onder Wilders I.

Het probleem van die strategie (naast het enorme privilege dat uit die lafheid blijkt) is dat het niet werkt. Zelfs al win je één keer een verkiezing (zoals in 2020 voor Biden of 2025 voor D66) dan toch komen de fascisten op een gegeven moment terug. Deze strategie geeft ze onbeperkte herkansingen.

Ik heb het eerder gezegd, en ik blijf het zeggen: de enige manier om je rechten te beschermen is door een krachtige, buitenparlementaire beweging op te zetten die niet afhankelijk is van verkiezingsuitslagen. Die extreem-rechtse én centrum-rechtse regeringen kan dwingen om te doen wat we willen.

Zoals in Spanje, waar een beweging heeft gezorgd voor een verbod op huisuitzettingen. Of in Nederland, waar vakbonden een bezuiniging op sociale zekerheid hebben laten schrappen.

Met andere woorden: de enige manier om je écht te beschermen tegen gestolen verkiezingen, is door te zorgen dat een verkiezingsuitslag niet het einde van de wereld hoeft te zijn. Dat potentiële dictators te bang zijn om te proberen zo de macht te grijpen.

En van die les kunnen we ook in Nederland wat leren, ongeacht of verkiezingen eerlijk verlopen of niet.

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)