Waarom is er geen anti-oorlogsbeweging in de VS?
De oorlog van Donald Trump tegen Iran is zeer impopulair. Het is nu al de meest verfoeide oorlog die de VS ooit hebben gekend. Met slechts 38 procent van de Amerikanen vóór, is de steun voor het bombarderen van Iran lager dan de steun voor de oorlog in Irak. Waarom is er dan geen grote protestbeweging tegen de Amerikaans-Israëlische aanval? Het is niet eenvoudig om deze vraag te beantwoorden. Maar onderzoeken waarom er nu geen omvangrijke anti-oorlogsbeweging bestaat, is noodzakelijk om er een op te bouwen. In het belang van de Iraniërs, het Midden-Oosten en de gewone mensen over de hele wereld kunnen we dat maar beter zo snel mogelijk doen.
1) Amerikanen voelen zich machteloos
Een belangrijke reden waarom zoveel jonge mensen in de jaren zestig zich in de strijd tegen de Amerikaanse oorlog in Vietnam stortten, was dat de burgerrechtenbeweging kort daarvoor de kracht van massale actie had aangetoond. Zoals het oprichtingsmanifest van Students for a Democratic Society (SDS) uit 1962 het verwoordde: “De strijd in het zuiden van de Verenigde Staten tegen racistisch fanatisme bracht de meesten van ons er toe niet langer aan de zijlijn te blijven staan, maar actief te worden”. Dergelijke voorbeelden van succes gaven het gevoel dat je daadwerkelijk een verschil kon maken, en dat je daarom wel een standpunt in moest nemen.
Het grootste obstakel waar we nu mee te maken hebben, is een wijdverbreid gevoel van machteloosheid. Zo verklaarde SDS-leider Bernardine Dohrn onlangs: “Wat ons tegenwoordig weerhoudt actief te worden, is het idee dat wat je doet geen verschil maakt.” Om dit gevoel van berusting te overwinnen, hebben we meer inspirerende voorbeelden van succesvolle strijd nodig. Het goed geslaagde massale verzet in Minnesota tegen ICE bijvoorbeeld begint het activisme in het hele land nieuw leven in te blazen. We moeten nu dus enkele geschikte campagnes van onderop zien op te zetten. Door in de praktijk te bewijzen dat we resultaten kunnen boeken in kleinere en soms grotere gevechten, kunnen we veel mensen inspireren om zich aan te sluiten bij de strijd tegen deze gruwelijke regering.
2) Mensen hopen dat de oorlog snel voorbij is
Net als zoveel anderen word ik elke ochtend wakker in de hoop dat de altijd grillige Trump heeft besloten om snel de overwinning in Iran uit te roepen, net als bij de aanval op Venezuela. Zodat er in ieder geval een einde komt aan de ergste wreedheden tegen de gewone mensen in dat land. Nu zo weinig Amerikanen de oorlog blijken te steunen en zovelen kwaad zijn over de stijgende benzineprijzen, zou je toch denken dat Trump de oorlog snel zou beëindigen. Maar het tegendeel is het geval: de oorlog loopt steeds verder uit de hand.
Het feit dat Trump zo snel handelt en zo weinig belang hecht aan de publieke opinie is schokkend, als je bedenkt dat president Bush een jaar lang bezig was om ons ervan te overtuigen dat zijn oorlog tegen Irak noodzakelijk was. Dat is een belangrijke reden waarom een uitzonderlijk impopulaire oorlog tot nu toe op erg weinig protest is gestuit.
Maar zelfs als Trump de komende dagen of weken de overwinning uitroept, betekent dit nog niet dat hij stopt met zijn oorlogszuchtig gedrag tegen bijvoorbeeld Cuba en China en zijn steun aan het agressieve Israël. We zouden de presidentsverkiezingen van 2028 tot een referendum moeten zien te maken over de Amerikaanse oorlogen, de uit de hand gelopen militaire uitgaven en de steun aan Israëls genocide.
3) Trump doet zoveel vreselijke dingen
Door Trumps aanvallen op allerlei verschillende fronten tegelijk is het bijna onmogelijk om snel op elke nieuwe barbaarse daad te reageren. Activisten staan onder enorme druk. Persoonlijk heb ik de afgelopen maand dagelijks zo’n tien uur als vrijwilliger besteed aan het ondersteunen van de nieuwe Schools Drop ICE-campagne. Ik heb de laatste tijd geen enkel extra uur gehad om me met een andere kwestie bezig te houden, zoals bijvoorbeeld de Iran-oorlog. Het goede nieuws is dat de komende No Kings-protesten op 28 maart en de demonstraties op 1 mei uitstekende kansen bieden om al onze anti-Trump-eisen samen te brengen, waaronder het verzet tegen oorlog.
4) Mensen verwarren mobiliseren met organiseren
Zelfs als de komende No Kings- en 1 mei-demonstraties massaal zijn en de aanvallen op Iran, Cuba en Palestina aan de kaak stellen, wil dat nog niet zeggen dat er vanaf nu een krachtige anti-oorlogsbeweging bestaat. Want we kunnen pas over een beweging spreken, als heel veel gewone mensen zich in de perioden tussen de demonstraties en acties door proberen anderen voor de zaak te winnen.
Het internet en de mobiele telefoons maken het activisten tegenwoordig veel gemakkelijker om mensen zonder al teveel organisatie of persoonlijk contact de straat op te krijgen. Met andere woorden: sociale media vergemakkelijken demonstreren. Maar de keerzijde is dat grote protesten niet meer dezelfde kracht uitstralen als vroeger en dat de voorbereidingen ervan niet meer leiden tot het opbouwen van hechte lokale netwerken en een nieuwe generatie organisatoren.
Angela Davis zegt daarover: “Demonstraties zijn oorspronkelijk bedoeld om de kracht van bewegingen te tonen. Maar tegenwoordig lijkt het zichtbaar maken van de beweging het allerbelangrijkste, bijna het enige te zijn waar het om gaat. De meeste van de enorme aantallen mensen die na een geslaagde demonstratie naar huis gaan, voelen zich niet verantwoordelijk om de beweging verder uit te bouwen.” Daarom moeten we 28 maart en 1 mei niet zien als eenmalige protesten, maar als mooie gelegenheden om zoveel mogelijk mensen te werven, in te schakelen en op te leiden voor doorlopende campagnes.
5) Te radicale kritiek heeft de groei van de anti-oorlogsbeweging afgeremd (*)
Een groot gedeelte van de Amerikaanse bevolking verafschuwde de genocide in Gaza. Toch is er geen grote, sterk georganiseerde beweging ontstaan tegen de oorlog. Een van de redenen daarvoor is dat de betrokken activisten in de studentenkampen zich teveel op theoretische discussies en radicale kritiek hebben gericht, in plaats van op het winnen van zoveel mogelijk medestanders met meer algemene eisen zoals bijvoorbeeld “geen geld voor oorlog voeren” en “zelfbeschikkingsrecht voor Palestijnen”.
In plaats van hun pijlen te richten op politici als Trump, Joe Biden en Chuck Schumer, die zoveel wreedheden in verre landen hebben veroorzaakt, hebben zij veel te veel energie besteed aan het bekritiseren van bijvoorbeeld het linkse Congreslid Alexandria Ocasio-Cortez, ook al heeft zij nooit voor Amerikaanse militaire steun aan Israël gestemd en heeft zij zich uitdrukkelijk verzet tegen de oorlog in Iran. Vooral omdat universiteiten vaak broedplaatsen zijn van nieuwe anti-oorlog organisaties, is het heel belangrijk dat studenten zich richten op massapolitiek.
Anti-oorlogsbeweging nieuw leven inblazen
Welke stappen kunnen we zetten om een krachtige anti-oorlogsbeweging in de Verenigde Staten opnieuw van de grond te krijgen? Op dit moment kunnen we ons allemaal inspannen om zoveel mogelijk buren, collega’s, medestudenten en medekerkgangers over te halen naar een van de talrijke “No Kings”-demonstraties op 28 maart te gaan. Je kunt van de gelegenheid gebruikmaken om hen te vragen wat ze vinden van de oorlog in Iran of van het optreden van ICE. Wijs erop hoe absurd het is dat de Verenigde Staten jaarlijks bijna duizend miljard dollar aan oorlogsvoering en oorlogsvoorbereiding uitgeven, terwijl gewone mensen thuis nauwelijks rond kunnen komen. Vraag hen vervolgens vriendelijk om samen met jou naar de demonstratie te gaan.
Praat niet alleen met linkse mensen. De meeste Amerikanen zijn fel tegen deze oorlog, maar weten gewoon niet wat ze eraan moeten doen. Het is nu de tijd om breed contact te zoeken. Pas als dat lukt, kunnen we van een echte beweging spreken, die in staat is verdergaande massale geweldloze campagnes te organiseren tegen Trump en de oorlogsmachine.
Een tweede stap die je kunt zetten, is de QuitGPT-campagne steunen. Deze boycot heeft een anti-oorlogskarakter gekregen omdat het bedrijf OpenAI, de eigenaar van ChatGPT, kort geleden een uitgebreid contract getekend heeft met het Pentagon, zodat het leger dit programma kan gebruiken voor het bepalen van doelwitten. Net zoals Tesla Takedown erin geslaagd is om Elon Musk uit het Witte Huis te verdrijven, zo kan ook QuitGPT de firma OpenAI straffen voor het ondersteunen van de Amerikaanse oorlogsmachine die nu al duizenden Iraniërs het leven gekost heeft en een wereldwijde economische crisis kan veroorzaken. Volgens de organisatoren van de actie doen nu al meer dan vier miljoen mensen mee met de boycot.
Trump wil ons doen geloven dat we machteloos staan. Maar in feite hebben we te maken met een sterk verafschuwd regime, dat een van de meest impopulaire oorlogen in de geschiedenis van de VS voert. Naarmate het aantal slachtoffers, de olieprijzen en de kosten voor de Amerikaanse belastingbetaler blijven stijgen, zullen steeds meer Amerikanen op zoek gaan naar mogelijkheden om het bloedvergieten te stoppen.
Eric Blanc
Het oorspronkelijke artikel “Why Is There No Antiwar Movement in the US?” verscheen begin maart in Jacobin. Vertaling en bewerking: Jan Paul Smit.
Noot van de redactie
(*) Het is typisch voor de sociaal-democraten van Jacobin om de verantwoordelijkheid voor hun eigen falen om een brede beweging op te bouwen te leggen bij radicaal-links. Wat ons betreft zullen het breed organiseren én het formuleren van een radicaal-linkse kritiek altijd samen moeten gaan. Meer over deze problematische sociaal-democratische gedachtegang lees je hier en hier.
Verder lezen