Brief aan burgemeester Van Haersma Buma over zijn keuze om nazi’s te faciliteren in het centrum van Leeuwarden

Afgelopen zaterdag mochten voor het gerechtsgebouw in Leeuwarden urenlang nazi’s staan met een racistisch spandoek. Een inderhaast georganiseerd anti-fascistisch protest werd op afstand gehouden door de politie, die daarmee feitelijk de nazi’s en hun propaganda faciliteerden. Eerder gebeurde dat ook al in Leiden. Anti-fascistische Actie Fryslân schreef over deze keuzes van de gemeente Leeuwarden een brief aan burgemeester Van Haersma Buma. Hieronder de integrale tekst van die brief, die mede werd ondertekend door Dolle Mina Friesland, Doorbraak, Friesland for Palestine, MERA25 Leeuwarden en Vredeswakers Leeuwarden.

Geachte heer Van Haersma Buma,

Afgelopen zaterdag 11 april 2026 vond in Leeuwarden een demonstratie plaats onder het motto “White Lives Matter – stop de omvolking”. We hebben er begrip voor dat u als burgemeester verschillende rechten moet afwegen en dat dit voor u lastige keuzes kan opleveren. Desondanks waren we verbaasd en zijn we teleurgesteld over hoe met deze demonstratie is omgegaan. Immers, demonstreren mag, maar racisme is verboden.

Wij zijn van mening dat de beslissing deze racistische demonstratie te (blijven) faciliteren verkeerd was.

Daarom sturen we u deze brief en verzoeken we u onze klacht in behandeling te nemen. In de brief stellen we u ook een aantal vragen. Deze zijn in de tekst genummerd en voor het gemak in een overzicht opgenomen. We hopen dat u deze wilt beantwoorden. Maar bovenal hopen we dat u hiervan leert en herhaling voorkomt.

Echter, aangezien u ons geen verantwoording verschuldigd bent, sturen we deze brief in afschrift aan gemeenteraadsleden met de hoop dat zij u deze vragen ook willen stellen. Tenslotte zullen we deze brief ook sturen aan meldpunt discriminatie Tûmba en verschillende media.

Voorafgaand aan de demonstratie

Ons is door handhaving en politie medegedeeld dat deze demonstratie is aangemeld (1). Voor het aanmeldingsformulier van demonstraties van de gemeente Leeuwarden wordt gevraagd in te loggen met digid, zodat de aanmelder bekend is bij de gemeente. Twee van de drie demonstranten zijn wegens racisme veroordeeld (1a). Op het formulier wordt verder gevraagd naar de tekst op spandoeken (1b) en wordt een gesprek met adviseurs van Openbare Orde en Veiligheid en de politie aangekondigd (1c).

Op grond hiervan moeten we concluderen dat u van tevoren op de hoogte was van het feit dat deze demonstratie onder het motto “White Lives Matter – stop de omvolking” gehouden zou worden. (2)

Achter deze leuzen gaat een antisemitische complottheorie schuil die kort gezegd inhoudt dat het superieure witte ras in het voortbestaan bedreigd wordt doordat een Joodse elite massa-immigratie veroorzaakt. Om dit tegen te gaan vinden de aanhangers van deze complottheorie dat niet-witte mensen uit Nederland moeten worden gedeporteerd. In gesprekken hebben de demonstranten deze inhoud afgelopen zaterdag aan enkelen van ons bevestigd.

Deze leuzen en de racisten die zaterdag demonstreerden, zijn ruim in het nieuws gekomen, bijvoorbeeld doordat zij deze en vergelijkbare teksten ook op de Erasmusbrug en het Anne Frank huis hebben geprojecteerd. Hiervoor zijn ze vervolgd en veroordeeld. U wist dus – of had moeten weten welk vlees u in de kuip had. Desondanks vond u het goed dat deze mensen hun antisemitische complottheorie mochten verkopen aan de leden van het winkelend publiek die zij troffen, aangezien u demonstratie op zaterdagmiddag in het centrum van Leeuwarden toestond. (3)

Wij hebben er begrip voor en zijn er blij mee dat u de vrijheid van meningsuiting en demonstreren serieus neemt. Echter, dit is geen excuus om toe te staan dat mede-inwoners van de stad geconfronteerd worden met racistische boodschappen gefaciliteerd door uw ambtenaren van handhaving en de politie.

Op zijn minst hadden we verwacht dat bij u alarmbellen zouden gaan rinkelen en dat u ervoor zou hebben gezorgd dat politie en handhaving nauwlettend in de gaten zouden houden of deze demonstranten niet over de schreef zouden gaan en zodra ze dat wel deden, de demonstratie zouden laten beëindigen. (4)

Tijdens de demonstratie

Zoals te verwachten viel, is het afgelopen zaterdag inderdaad misgegaan, in de zin dat er volgens ons strafbare feiten zijn gepleegd door de demonstranten in tenminste drie gevallen, hieronder beschreven als incident I, II en III.

Tijdens de demonstratie is op verschillende momenten door de politie aan verschillende anti-racisme activisten gevraagd om zich te identificeren. We nemen aan dat dit ook aan de racistische demonstranten is gevraagd. (5) Als voorafgaand aan de demonstratie nog niet duidelijk was met welke racisten u te maken had, is dat tijdens de demonstratie dus wel duidelijk geworden. Desondanks bleef handhaving en politie op ruime afstand.

Incident I

Een van de anti-racisme activisten is geslagen, kennelijk met de bedoeling de koffie die hij in zijn hand had over hem heen te gooien. Hiervan is door het slachtoffer direct melding gedaan bij de politie. Zijn verklaring en identiteit zijn opgenomen, net als die van de dader. Doordat de politie op ruime afstand bleef, zullen zij dit wellicht niet met eigen ogen hebben zien gebeuren. De agent die de verklaringen opnam, gaf inderdaad aan dat “het niet duidelijk was dat er geslagen was”. Getuigen zijn niet gehoord en fysieke aanwijzingen genegeerd. Ook na deze melding bleven handhaving en politie op ruime afstand de demonstratie faciliteren. (6)

Incident II

Doordat de racistische demonstratie door mocht blijven gaan, groeide de groep inwoners die zich luid en duidelijk tegen hun complottheorieën uitspraken. Op een gegeven moment voegde zich een jonge vrouw van kleur zich bij deze groep. Dit tot woede van de racisten, die haar luidkeels racistisch uitscholden. (7) Doordat handhaving en politie op afstand bleven, kunnen zij claimen dit niet gehoord te hebben en er is op dat moment geen melding gedaan.

Incident III

Op een gegeven moment is er besloten dat we als anti-racisten op grote afstand tegenover de racisten moesten gaan staan. Handhaving en politie begeleidde de inmiddels flink gegroeide groep anti-racisten naar de overkant van het Wilhelminaplein (Zaailandzijde). Ondanks deze afstand konden we het volgende vaststellen.

De racistische demonstranten waren in gesprek met een aantal inwoners, waaronder twee vrouwen. Op een gegeven moment schreeuwde een van de racisten antisemitische scheldwoorden naar een van de twee vrouwen op een volume dat hij goed verstaanbaar was waar wij stonden. De uitgescholden vrouw droop huilend af, en liep hierbij vlak langs de aanwezige (hulp)officier die zelf op nog grotere afstand stond op het Wilhelminaplein/Zaailand. (8)

Een van de activisten heeft aan de officier uitgelegd wat er gebeurd was en gevraagd de demonstratie te beëindigen, aangezien dit toch niet meer tot de vrijheid van meningsuiting kon worden gerekend. Deze gaf aan dat dit inderdaad niet de bedoeling was, maar dat zij deze racistische daad niet had vastgesteld. Zelfs hierna bleef de racistische demonstratie gefaciliteerd worden tot de racisten zelf om 17:00 uur stopten.

Terugkijkend op de demonstratie

Terugkijkend op de demonstratie concluderen wij dat het flink mis is gegaan. Door uw keuze deze demonstratie te faciliteren in het centrum van Leeuwarden en door onvoldoende toezicht zijn er afgelopen zaterdag straffeloos racistische daden gepleegd.

Helaas zijn de omstandigheden in Nederland zo dat racisme en fascisme een groeiende voedingsbodem hebben. Het wordt voor u als verantwoordelijke voor de openbare orde dus steeds belangrijker om uw inwoners te beschermen tegen racisme, terwijl het te verwachten valt dat dit soort provocerende demonstratie vaker in uw gemeente gehouden zullen worden. (9)

Onze klacht

Onze klacht is dat er door de gemeente in voorbereiding van en/of tijdens de demonstratie onvoldoende rekening is gehouden met het racistische karakter van deze demonstratie, waardoor toezicht en handhaving te laks zijn geweest, hetgeen heeft geleid tot de hierboven beschreven incident I, II en II die in onze ogen strafbaar zijn en zeker niet onder de vrijheid van meningsuiting of het demonstratierecht vallen.

Onze vragen

1. Klopt het dat de demonstratie is aangemeld?
a. Was bekend dat wegens racisme veroordeelde mensen zouden demonstreren?
b. Was de tekst van het spandoek vooraf bekend?
c. Is er overleg geweest met adviseurs van Openbare Orde & Veiligheid en/of de politie?

2. Als het antwoord op de vragen 1a, 1b en 1c ontkennend is, wat heeft de gemeente dan gedaan om vast te stellen welk doel deze racistische demonstratie had?

3. Als op een van de vragen 1a, 1b en 1c het antwoord bevestigend is, wat was dan uw overweging deze racistische demonstratie te faciliteren in het centrum van de stad en niet bijvoorbeeld in het Rengerspark? (U weet wel, de locatie waar het Black Lives Matter-protest tegen discriminatie en racisme heen moest).

4. Welke voorzorgsmaatregelen heeft u genomen om te voorkomen dat er strafbare feiten gepleegd zouden worden tijdens de demonstratie?

5. Is aan de racistische demonstranten gevraagd om zich te identificeren, zoals dat ook gebeurd is bij aanwezige anti-racisme activisten? Als dit niet het geval is, wat was dan de reden voor de voorkeursbehandeling van racistische demonstranten?

6. Waarom is na de melding van incident I (het slaan van een anti-racisme activist) niet besloten de racistische demonstratie op te breken, of tenminste de directe dader op te dragen zich te verwijderen?

7. Waarom is na de racistische daad van incident II opnieuw gekozen de racisten de ruimte te geven?

8. Waarom is na de racistische daad van incident III weer gekozen de racistische demonstratie niet te beëindigen?

9. Welk concreet beleid gaat u voeren om in de toekomst dergelijke racistische daden te voorkomen, dan wel direct te bestraffen?

Geachte heer Van Haersma Buma, dank u voor uw tijd en we kijken uit naar uw reactie. Deze ontvangen we graag per post of via e-mail via een van bovenstaande adressen.

Hoogachtend,

Anti-fascistische Actie Fryslân 

Ook namens Dolle Mina Friesland, Doorbraak, Friesland for Palestine, MERA25 Leeuwarden, Vredeswakers Leeuwarden