Elena bij anti-fascistisch protest: “Bevrijding is geen feestdag. Bevrijding is een strijd. Bevrijding is een verantwoordelijkheid”

Afgelopen dinsdag deden in Utrecht zo’n vijfhonderd mensen mee aan de actie “Toen niet, nu niet, nooit meer fascisme”. Zij gaven gehoor aan de oproep van de groep Allemaal Anti-fascisten om juist op 5 mei Bevrijdingsdag de straat op te gaan, nu fascisme weer zo zichtbaar wordt en anti-fascisme zo noodzakelijk.

De actie kende een enerverende en vibrerende sfeer, die zorgde voor een gevoel van diepe verbondenheid met elkaar. Dat geeft anti-fascisten de kracht, de moed en het uithoudingsvermogen om de schouders eronder te blijven zetten en gezamenlijk de strijd te blijven aangaan tegen de haat, de uitsluiting en het geweld van het fascisme op straat en van de staat.

Hieronder de strijdbare en indrukwekkende speech van Elena, actief bij het anti-zionistische Joodse collectief Erev Rav. De speech is vertaald door Doorbraak.

Harry Westerink

Vandaag is het 5 mei. Ze noemen het Bevrijdingsdag. Maar laten we eerlijk zijn: er valt niets te vieren. Niet zolang dezelfde systemen die miljoenen mensen hebben vermoord nog steeds bestaan en floreren. Niet als vrijheid voorbehouden is aan enkelen, terwijl de rest wordt verbannen, ontheemd, opgesloten, gebombardeerd of aan hun lot overgelaten. Niet als het fascisme leeft – in de onmogelijkheid van staatscentrische wetten, in de grenzen, in de gevangenissen, in het binnen- en buitenlands beleid, in de verzorgingsstaat, in de islamofobie, het racisme, de transfobie die dit alles kenmerken.

Bevrijding is geen feestdag. Bevrijding is geen verhaal dat we erven. Bevrijding is niet iets dat ooit volledig wordt geschonken. Bevrijding is een verantwoordelijkheid. Bevrijding is een strijd. En strijd heeft altijd moed, helderheid en opoffering geëist. Als we willen begrijpen wat het werkelijk betekent om ons te verzetten tegen onderdrukking, om ontmenselijking te weigeren, moeten we kijken naar degenen die opstonden toen de wereld hen al had afgeschreven. We moeten de strijders van de opstanden in het getto van Warschau in 1943 niet vergeten. Joodse strijders – omsingeld, uitgehongerd, met de dood voor ogen – die in opstand kwamen tegen de nazi’s. Ze wisten dat ze zouden sterven. En toch – vochten ze. Niet beleefd. Niet symbolisch. Ze vochten omdat het mens-zijn dat vereiste. Omdat uitgewist worden geen optie was. Omdat onderdrukking altijd en overal moet worden bestreden.

Ze bouwden bunkers. Ze smokkelden wapens. Ze organiseerden zich politiek en militair. Ze vochten samen in de Joodse Strijdorganisatie – bundisten, anarchisten en socialisten door elkaar. Ze onderhandelden niet met het fascisme. Ze smeekten niet beleefd om hun leven. Ze boden weerstand. Onder hen waren bundisten – socialisten, anti-fascisten, radicalen – die geloofden in bevrijding voor iedereen, niet voor enkelen. En laat me je dit zeggen: de opstand in het getto van Warschau is socialistische geschiedenis! Het is niet van de rechtse politici, of van de zionisten… Het is niet van een geschiedenis die veiligheid voor één bevolking bouwt op het uitwissen van inheemse bevolkingen.

En we gedenken ook de strijders die het fascisme trotseerden tijdens de Spaanse Burgeroorlog, van 1936 tot 1939. Degenen die van binnenuit vochten en degenen die zich over de grenzen heen aansloten, terwijl hun staten het fascisme verder lieten verspreiden, terwijl de buurlanden toekeken, de daaropvolgende dictatuur steunden en bewapenden. Ballingen. Vluchtelingen. Staatlozen. Ze staken grenzen over om het fascisme te bestrijden voordat het ondraaglijk werd. Ze zetten alles op het spel – omdat ze begrepen dat fascisme waar dan ook een bedreiging voor iedereen is. Ze wachtten niet op goedkeuring; ze debatteerden niet terwijl de wereld in brand stond. Ze wisten dat fascisme, kolonialisme en genocide geen gespreksonderwerpen zijn! Ze kwamen in actie. En velen vochten van binnenuit, decennialang.

Onder hen was mijn grootvader – een Joodse anarchist. Hij was ervan overtuigd dat er met het fascisme niet onderhandeld kon worden, dat tirannie moest worden bestreden. En hij werkte samen met zijn kameraden aan de andere kant van de Middellandse Zee in coalities die de allianties van Al-Andalus nieuw leven inbliezen, met Marokkaanse Andalusiërs verenigd (ik zie sommigen van jullie hier vandaag). Hij werd gevangen genomen en geëxecuteerd door de dictatuur van Franco. Zijn dood herinnert ons eraan dat het fascisme degenen doodt die weigeren zich te schikken. En toch gaat de strijd door. Ze begrepen dat zwijgen in het aangezicht van onderdrukking medeplichtigheid is. Ze begrepen dat neutraliteit een wapen is van de machtigen. Neutraliteit is een misvatting!

En vandaag, decennia later, worden er nog steeds mensen verbrand. Palestina leeft sinds 1948 onder bezetting, apartheid en kolonisatie! Gaza wordt sinds 2007 belegerd! Terwijl de wereld toekijkt! Libanon vecht tegen een expansionistische koloniale staat: Israhell, die honderdduizenden ontheemt en honderdduizenden doodt. Terwijl de wereld toekijkt! Het geweld in Soedan vandaag de dag is geen “eeuwenoud tribaal conflict” – het wordt aangewakkerd door de imperialistische wereldorde, buitenlandse inmenging en sancties. En hetzelfde geldt voor Cuba! Inheemse bevolkingen en hun grondgebied worden wereldwijd beroofd, vernietigd, vergiftigd en uitgewist, in een strijd die al eeuwenlang duurt en tot op de dag van vandaag voortduurt. En hier in Europa – hier in Nederland – houden we onszelf voor dat we veilig zijn. We noemen migranten “bedreigingen”. We sluiten grenzen. We sluiten mensen op in detentiecentra. We laten ze verdrinken in de Middellandse Zee. En we noemen dit beleid “beschaafd”. Het is moord. Het is fascisme. En als je neutraliteit claimt, dan maak je je medeplichtig.

Fascisme begint niet met uniformen. Het begint met het in hokjes plaatsen van mensen, met ontmenselijking. Het begint met de overtuiging dat sommige levens vervangbaar zijn. Het begint met racisme, met vrouwenhaat, met angst, met grenzen. Het groeit in stilte. Het groeit in bureaucratie. Het groeit in degenen die de andere kant opkijken. Kapitalisme, imperialisme, kolonialisme – dat zijn de motoren die fascisme mogelijk maken.

De rijkdom van Europa is gestolen. Gebouwd op slavernij, plundering en genocide. Gebouwd op uitbuiting in Congo, Soedan en Palestina. Gebouwd op gestolen land en gestolen levens. Dit is geen geschiedenis. Dit is het heden. En laten we duidelijk zijn: het fascisme schuilt niet alleen in de marge. Het loopt openlijk rond in de wandelgangen van de macht. Op onze straten. Het keurt wetten goed om uit te sluiten, te criminaliseren, te deporteren. Het keurt begrotingen goed om het leger te bewapenen, terwijl de bevolking verhongert. Het schrijft het verhaal dat bepaalt wiens leven ertoe doet en wiens leven wegwerpbaar is. Het zit in anti-migrantenretoriek. Het zit in grenzen die doden. Het zit in detentiecentra. Het zit in elke regering die mensen laat verdrinken in de Middellandse Zee, of laat lijden onder sancties, of uit hun huizen verdrijft door oorlog en bezetting.

De strijders in het getto van Warschau waren niet neutraal. De bundisten waren niet neutraal. Het verzet in Spanje was niet neutraal. Verzet is niet beleefd. Verzet is niet veilig. Verzet is niet gemakkelijk. Verzet is radicaal. Verzet is collectief. Verzet weigert compromissen te sluiten met onderdrukking. Dit is dus de waarheid: als we hier vandaag staan en niets doen, verschillen we niet van de mensen die het fascisme in de jaren dertig de vrije hand gaven. Als we beleefd applaudisseren terwijl migranten verdrinken, terwijl Palestina wordt uitgewist, terwijl Congo wordt geplunderd, dan zijn we medeplichtig. Als we roepen “Nooit meer”, maar niet optreden tegen grenzen, imperialisme, racisme en kolonialisme, dan zijn we leugenaars. Herinnering alleen is niet genoeg. Herdenken alleen is niet genoeg. Zeggen “Nooit meer” terwijl je niets doet, terwijl je wacht op toestemming, is gewoon niets.

We moeten ons organiseren. We moeten verstoren. We moeten ons verzetten. We moeten de systemen ontmantelen die onderdrukking voortbrengen. We moeten strijden tegen racisme, transfobie, seksisme, xenofobie, anti-migrantengeweld. We moeten strijden tegen grenzen die doden. We moeten strijden tegen staten die winst boven mensenlevens stellen. We moeten strijden tegen militarisme, imperialisme en alle vormen van koloniale overheersing. We moeten ons scharen achter Palestina. Achter migranten. Achter inheemse bevolkingen. Achter alle onderdrukten, waar dan ook. Niet alleen met woorden. Niet met hashtags of holle toespraken. Maar met daden.

Bevrijding wordt niet zomaar geschonken. Bevrijding is geen feestdag. Bevrijding is geen comfort. Bevrijding wordt veroverd. Voor bevrijding wordt gestreden. Bevrijding is radicaal. En als wij die nu niet grijpen, dan zal niemand anders dat doen. De strijd is hier. De strijd is nu. En de strijd zal niet eindigen totdat de onderdrukking voorbij is. No pasarán!

Elena