De detentiewet en de wreedheidsparade van 2 juni 2026

Na alle (terechte) kabaal over de Asielnoodmaatregelenwet heeft de Tweede Kamer gisteren zonder veel rumoer een aantal onmenselijke amendementen ingestemd. Een lijstje, omdat dit nieuws nergens anders te vinden is.

Deze keer gaat het over de zogenaamde “novelle Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring”. Dit is een ouder wetsvoorstel uit 2020, dat een nóg ouder wetsvoorstel uit 2015 aanpast.

Die onderliggende wet is de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring. Deze wet geeft de staat meer bevoegdheden om mensen zonder rechtmatig verblijf op te sluiten.

Op dit moment is het onder artikel 59 van de Vreemdelingenwet 2000 alleen nog mogelijk om een persoon zonder rechtmatig verblijf op te sluiten “in het belang van de openbare orde en nationale veiligheid”. Dat is een hoge drempel, waarvan sprake is bij ernstige misdrijven.

Als de nieuwe wet wordt aangenomen, dan mag een persoon zonder rechtmatig verblijf al worden gedetineerd indien er een “risico op onttrekking” bestaat. De wet stelt niet wat dat risico precies inhoudt, maar wellicht wordt aansluiting gezocht bij het concept “onderduikrisico” uit het migratiepact.

Dit betekent dat de regering een zeer uitgebreide bevoegdheid krijgt om mensen vast te zetten. De nieuwe wet creëert ook een nieuw detentieregime voor mensen zonder rechtmatig verblijf, waarbij de regering ook veel macht heeft en de gevangenisdirecteur als een soort dictator mag optreden.

Dat is allemaal al te wreed voor woorden, maar de Tweede Kamer heeft manieren gevonden om het nog onmenselijker te maken. Een SGP-VVD-CU-JA21-amendement schaft bijvoorbeeld de gerechtelijke dwangsommen af in de vluchtelingenprocedure, waardoor IND ongestraft beslistermijnen kan overschrijden.

Daar heeft de Raad van State eerder al vernietigend over geoordeeld, omdat het (vanzelfsprekend) een klassensysteem creëert waarbij vluchtelingen nóg minder juridische rechten hebben tegenover de staat.

De indieners vinden dat dit alles de IND te veel geld kost en dat hun tijd en moeite naar andere zaken moet, maar natuurlijk is het mooi meegenomen dat vluchtelingen daardoor geen enkel middel hebben om een snel besluit in hun zaak af te dwingen (of compensatie te krijgen voor hun wachttijd). Overigens hebben D66 en CDA vrolijk vóór deze apartheidsmaatregel gestemd. Apartheid, het kan wél.

Het amendement-Ellian (VVD) verbiedt het gebruik van mobiele telefoons door mensen in de vreemdelingendetentie. Dit om het “voortzetten van crimineel handelen” te voorkomen, terwijl Ellian zelf in de volgende zin toegeeft dat mensen in vreemdelingendetentie geen criminelen zijn.

Vanuit het oogpunt van vage “veiligheid” worden die telefoons afgenomen, maar eigenlijk is het natuurlijk een wreedheid. Het neemt mensen de mogelijkheid af om op elk moment contact te leggen met de buitenwereld. Het is een pesterij bedoeld om die mensen te beheersen.

Ook van Ellian (VVD) is het afschaffen van de beklagmogelijkheid over de omstandigheden van de vreemdelingendetentie. Ik hoef niet uit te leggen waarom dat tot onmenselijke omstandigheden zal leiden.

Een amendement van JA21 dat is aangenomen geeft de regering de bevoegdheid om, zonder controle uit de Tweede Kamer, elektronisch toezicht toe te passen. Denk daarbij aan een enkelband of een gps-tracker waarmee mensen gevolgd kunnen worden.

Dit CDA-voorstel zet de asielprocedure van gedetineerden vóór het ontvangen op bezoek. Dat betekent dus dat de IND geen rekening hoeft te houden met bezoekuren om afspraken in te plannen, iets dat in strijd is met fundamentele rechten op je persoonlijke levenssfeer.

Nu vind ik elke gevangenis een schending van fundamentele rechten, maar om in het hoofd van deze fascisten te kruipen: het gaat hier niet om veroordeelde gevangenen. Het gaat om een zogenaamd “bestuursrechtelijke” detentie. Al bestaat dat verschil niet écht, zoals je ziet.

De BBB doet ook een duid in het zakje, en vrij letterlijk. Dit amendement van Van der Plas maakt het mogelijk om eventuele schade die een gedetineerde heeft veroorzaakt af te trekken van het leefgeld van die persoon. En omdat Van der Plas het geen boete vindt, kan je nergens in bezwaar.

Mijn gedachten gaan dan naar Henry Davis, de Amerikaan die door agenten in elkaar werd geslagen en een schadevergoeding moest betalen omdat hij op het uniform van de agenten had gebloed.

Wat betekenen al deze aangenomen amendementen? Dat is eenvoudig: wreedheid. Deze mensen in vreemdelingendetentie vallen ten prooi aan een genadeloos systeem, en dan is het makkelijk om hen schoppen na te geven. Naarmate hun rechten worden ingeperkt, wordt het makkelijker rechten af te pakken.

Deze fascisten, want ik heb geen andere naam voor zulk gebruik van macht, willen aan hun achterban laten zien hoe wreed ze wel niet kunnen zijn. En dan zou ik zeggen “dit gaat tot doden leiden”, maar dat is naïef. Dit systeem heeft allang mensen vermoord.

En dan die stilte. Geen journalistieke haan die er naar kraait. De Asielnoodmaatregelenwet vonden ze een mooi verhaal: PVV-er Faber tegen de rest, de hulporganisaties, het verzet… Dit vinden ze niet boeiend, ook al is het even belangrijk. Het is geen leuk verhaaltje.

Bo Salomons

(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)