PVV-afsplitsing en de fascistische opmars

Zeven Tweede Kamerleden zijn uit de fractie van Geert Wilders en zijn PVV gestapt en zijn zelf een groep begonnen Om te beginnen met een zevenkoppige fractie in de Tweede Kamer. Maar er is ook een website waarvan de domeinnaam al dagen voor de splitsing blijkt de zijn geregeld. Er zit dus planning achter, het was een beraamde operatie, geen spontane breuk. Wat zit er achter de operatie? Wat voor impact gaat dit hebben op de politieke verhoudingen? Wat betekent dit voor de machtspositie die het fascisme in Nederland inneemt?

1.

De persoonlijke beweegredenen van het zevental ken ik niet, al vermoed ik dat persoonlijke ambitie er wel iets mee van doen heeft. De motieven die ze aandragen voor hun stap zijn echter duidelijk. Ze willen dat de PVV het niet enkel over “de islam” heeft, maar meer over andere onderwerpen praat. Ze willen van de PVV een ledenpartij maken, en niet langer de een eenmansoperatie van Wilders; ze willen ook “meer samenwerking met andere partijen”; ze willen ook dat er een evaluatie van het verkiezingsresultaat van de PVV komt, want dat viel tegen, en de peilingen laten verder daling zien.

Dit zijn allemaal tactische en strategische zaken, geen principekwesties. Niets ervan raakt het fascistische hart van de PVV-politiek. Niets wijst erop dat het hier om verlate spijtoptanten gaat die er achter komen dat ze eigenlijk toch eerder rechts-liberalen zijn dan pure fascisten. Nee. Kijk maar naar hoe ze hun punt over de islam als thema maken. ‘’Stevige islamkritiek door de fractievoorzitter is prima’, schrijven de PVV-ers. ‘Maar de zorgen van de kiezers zijn veel breder dan alleen de islam'”. Fascisme kent inderdaad meerdere doelwitten, meerdere thema’s om mensen mee op te stoken. Dat wist de Hitler ook al, die ook wel meer deed dan enkel “jodendomkritiek”, zoals de PVV het antisemitisme destijds wellicht genoemd zou hebben. Maar net zo min als Hitlers’ antisemitisme verdween als hij het “marxisme” de “uitroeiing” in het vooruitzicht stelde, zo verdwijnt het moslimbashen heus niet als PVV-ers “woke” en de “genderideologie” op de hak nemen, alles altijd natuurlijk vanwege de “zorgen van de kiezers”.

Het pleidooi voor een ledenpartij, en in die zin een “democratisering” van de PVV is ook geen breuk met fascistische politiek. Dat pleidooi is ingegeven door een streven naar machtsbehoud, ja zelfs partijbehoud. Er is immers wetgeving in de maak waarin politieke partijen verplicht worden om een ledenstructuur met bijbehorende vormen van zeggenschap op na te houden. Partijen zonder zo’n structuur – en dus de PVV met haar Ene Lid – wacht dan een verbod. Dat willen de zeven critici niet afwachten, dus zijn ze nu voor een ledenpartij.

En laten we daar ook eens duidelijk over zijn: er is aan zo’n ledenpartij niets dat zo’n partij minder fascistisch zou maken. Sterker: het fascisme beoogt veelal een soort massaparticipatie vorm te geven, ten dienste van de Natie en keurig achter de Grote Leider, maar toch. De NSDAP van Hitler was een ledenpartij. Het Rassemblement National van Marine Le Pen in Frankrijk is een ledenpartij. De AfD in Duitsland is een ledenpartij. Het FvD van Baudet en Lidewij de Vos is een ledenpartij, en een angstaanjagend succesvolle ook.

De transformatie van de PVV naar een ledenpartij zou op zichzelf die club helemaal niet minder fascistisch maken. Ze zou de manier waarop de leiding de achterban beheerste en hanteerde enigszins veranderen. Maar de partij zou er wel eens steviger op kunnen worden, krachtiger gebouwd op het fanatisme van aanhangers. Ieder idee dat een verplichting om van de PVV een ledenpartij te maken een stap de goede kant op zou zijn, is verkeerd. Je moet de fascisten niet gaan helpen om hun clubs te verstevigen.

Het ging ze zeven afsplitsers met hun kritiek erom de PVV sterker te maken. Daarom gingen ze even tegen de Grote Leider in, wiens positie als fractieleider zelfs ter discussie is geweest, als de berichtgeving daarover klopt. Maar ze kregen in de fractie geen meerderheid, klaarblijkelijk zijn ze een beetje afgepoeierd. En nu zijn ze dus voor zichzelf begonnen, als Groep Markuszower. Weer een nieuwe fascistische operatie alsof we er daarvan nog niet genoeg onder onze neus geduwd kregen.

2.

Er zijn eerdere PVV-afsplitsingen geweest. Ook in het FvD is zoiets voorgekomen. JA21 is er een indirect resultaat van. Ook kleinere fascistenclubs hebben een geschiedenis van splijting en splitsing, in de jaren 1980 bijvoorbeeld van Centrumpartij naar Centrum Democraten versus CP86. Ter linkerzijde is de reactie dan vaak: kijk, extreem-rechts is steeds weer verdeeld, het versplintert, het verzwakt zichzelf door scheuringen en splitsingen. En ook nu is het weer raak: “Jesse Klaver is niet rouwig om het besluit van zeven PVV-ers om zich af te splitsen. De leider van GroenLinks-PvdA is ‘blij dat rechts verder versplintert'”. Die blijdschap deel ik niet. De fascistische rechterzijde groeit via splitsingen. Het is een van de manieren waarop de greep van fascistische stromingen in en op de politiek groeit. En ook deze specifieke afsplitsing van het zevental van Markuszower maakt de positie van de extreme rechterzijde eerder sterker dan zwakker.

Eerst het algemene punt over fascisme en versplintering. Kijk hoe het nationaal-socialisme opkwam in Duitsland tussen 1920 en 1933. Dart ging gepaard met onophoudelijke conflicten, niet alleen binnen de NSDAP maar vooral ook tussen de NSDAP en andere fascistische organisaties. Het ging om zaken die maar al te bekend voorkomen. Hoe moet de propaganda ingericht worden? Op welke kiezersgroepen, met welke thema’s? En vooral: hoe werken we al dan niet samen, met elkaar maar ook met conservatief rechts? Toen Hitler in 1925 na zijn mislukte staatsgreepje een paar maanden gevangen zat, gingen delen van zijn partij actieve samenwerkingsverbanden met andere extreem-rechtse groepen aan. Hitler vond dat helemaal niks, en wilde exclusief de NSDAP opbouwen tegenover alle rivalen in. Komt bekend voor, nietwaar? Het kostte hem na zijn vrijlating uit zijn luxe appartement flinke inspanning om de partij weer naar zijn hand te zetten. Hij won met zijn aanpak uiteindelijk pas in een strijd die gekenmerkt werd door felle rivaliteiten, binnen de NSDAP en er buiten.(*)

In zulke die strijd merken fascisten welke aanpak werkt, wie de meest effectieve Führer blijkt te zijn. Het is een soort uitproberen. Zo groeit fascistische politiek: proefondervindelijk, niet op de automatische piloot en al helemaal niet met een vooraf gegeven eenheid. Zo gaat het nu ook. Een partij als eenmansoperatie, zoals Wilders dat maar blijft doen? Een partij als eigen “zuil” waarbinnen fascisten een steeds groter deel van hun leven vorm geven, zoals de FvD? Een partij die er als ‘gewone’ partij uitziet als JA21? Een organisatie die vooral als knokploeg/paramilitaire organisatie is ingericht, zoals de expliciete nazi-groepjes dat beogen? Het bestaat allemaal naast elkaar, soms in onderlinge verbondenheid, vaak in felle onderlinge strijd en met splitsingen. Maar al splitsend en ruziemakend versterkt het hele fascisme zich. En allemaal weten ze elkaar te vinden in hun gemeenschappelijke haat tegen moslims, vluchtelingen, links en “woke”. Wie zich nu verheugt in de verdere versplintering van rechts met het idee dat verdere verdeeldheid het fascisme verzwakt, verheugt zich ten onrechte.

3.

Het is waar dat de PVV en Wilders verzwakt uit deze splitsing komen. Die kijkt even lelijk op zijn neus. Maar kijk hoe de afsplitsing doorwerkt rond de kabinetsformatie! Wilders heeft zelfs een gesprek met de formateur aan zich voorbij laten gaan, en belooft enkel felle oppositie. Het afgesplitste zevental gaat echter wel praten. Sterker, het verlangen naar “meer politieke samenwerking” is een van de beweegredenen voor hun afsplitsing. “Markuszower vindt get onhandig dat Wilders ook rechtse samenwerking uit de weg gaat”, aldus de weergave van de NOS.

En de drie formerende partijen wijzen dat niet bij voorbaat van de hand. Yeşilgöz, VVD: “Als ze constructief willen samenwerken, is dat goed nieuws. Het betekent dat er meer ruimte ontstaat om te kijken of er constructieve partijen zijn om met ons mee te denken.” Het betekent vooral meer mogelijkheden voor de VVD om rechtse meerderheden te vinden en alle kritische inbreng van linksige politici des te makkelijker af te kunnen doen als niet-constructief.

“Hoe meer Kamerleden een stabiel landsbestuur belangrijk vinden, hoe beter, vindt Yeşilgöz. En dat is ook bij het CDA te horen: dit biedt voor het hele parlement meer mogelijkheden”. CDA en VVD, twee rechtse partijen, die een nieuwe extreem-rechtse fractie als potentiële steunpilaar voor een komend kabinet zien. En D66? Wel ja, die houdt in ieder geval zo’n optie open. Jetten doet weliswaar wat schamper, maar zegt ook: “Als er een fractie bij komt die constructief wil samenwerken, dan biedt dat kansen”, al wil hij ook wel zien wat de “inhoudelijke koers” van de nieuwe club is. Alsof er ook maar een greintje kans is dat die “inhoudelijke koers” iets anders wordt dan een fascistische koers in een iets andere toonzetting en met iets andere accenten.

Zo zetten CDA, VVD en D66 hier feitelijk de deur open voor een verbreding van de basis van hun komende kabinet met zeven fascistische zetels in de Tweede kamer. Zo dreigt hun kabinet nog veel rechtser te worden. Nogmaals zien we dat het blokkeren van samenwerking met Wilders, zoals gevestigde partijen dat doen, niets te maken heeft met anti-fascisme. Wilders wordt buitengesloten omdat het een ruziemaker is, een onbetrouwbare coalitiepartner. Zijn fascisme was nooit het echte probleem, niet voor Yeşilgöz die zich intussen zelf als fascist heeft ontpopt, maar ook niet echt voor Jetten en voor Bontenbal.

En zo staan we er dus voor. Wilders wat verzwakt, maar een fascistenclub erbij. Een fascistenclub die door gevestigde politiek inmiddels doodleuk begroet wordt als gesprekspartner rond de kabinetsformatie. Zo marcheert het fascisme in Nederland verder naar regeringsmacht. Die opmars is te stoppen dan wel terug te slaan – maar niet door de conflicten en splitsingen in de rechterflank toe te juichen als serieuze verzwakkingen van de fascistische machtspositie, vermindering van de fascistische dreiging. Want van zo’n verzwakking en vermindering is geen sprake. Het fascistische gevaar is nog iets veelkoppiger geworden, maar neemt daardoor bepaald niet af.

Peter Storm

(Dit artikel verscheen eerder vandaag op zijn weblog Egel.)

Noot:

(*) Zie bijvoorbeeld Peter Longerich, “Hitler – biografie”, (Amsterdam, 2016), vertaald uit het Duits; het origineel is “Hitler” (2015); pagina’s 177-193.