Michiel de Rover.

Michiel de Rover.

De actiegroep Michiel de Rover, waar ook Doorbraak aan deelneemt, kondigde onlangs een protestactie aan tegen de koloniale en nationalistische inhoud van de film “Michiel de Ruyter”. Daarna barstte er een stevig publiek debat los over deze zeeschurk. Media en anderen bestoken de actiegroep momenteel met allerhande vragen. Tijd voor een Q&A over De Ruyter, de zogenaamde Gouden Eeuw en het Nederlandse kolonialisme.

Waarom heet de actiegroep “Michiel de Rover”?

This text in English

De letterlijke betekenis van het oud-Nederlandse woord “ruyter” is “rover” of “kaper”. Het woord had oorspronkelijk een negatieve lading. Het ging daarbij vooral om personen die in dienst van steden en landsheren invallen deden en strooptochten hielden op vijandelijk gebied. Dat was in het bijzonder van toepassing op De Ruyter. Zijn achternaam was een bijnaam die tijdgenoten hem in de loop van zijn leven hebben gegeven. Tegenover het heldenbeeld dat veelal van De Ruyter wordt geschetst, willen wij een beeld zetten dat meer recht doet aan de waarheid. Daarom heeft de actiegroep zijn naam naar hedendaags Nederlands vertaald. Wie hoort dat De Ruyter in de zeventiende eeuw werd betiteld als De Rover, zou zich toch eens moeten afvragen waarom velen in Nederland deze zeeschurk nog steeds zo verheerlijken en waarom de film “Michiel de Ruyter” deze heldenverering voortzet.

Waarom maken jullie je zo druk om personen en gebeurtenissen van vierhonderd jaar geleden?

Het zijn juist de filmmakers en hun sponsors die zich blijkbaar druk maken om een persoon die indertijd leefde. Zij steken veel tijd, geld en menskracht in een propagandistische spektakelfilm. Ze proberen het leven van De Ruyter, pardon: De Rover, op zo’n manier te verbeelden dat het in hun nationalistische straatje past. Waar wij ons tegen verzetten, is hoe de gebeurtenissen in de zeventiende eeuw in het dominante publieke vertoog worden verdraaid, hoe de misdaad van de transatlantische slavenhandel onder tafel wordt geveegd, hoe daarmee een groot deel van de mensheid uit de geschiedenis wordt weggeschreven, alsof ze nooit hebben bestaan, alsof de verschrikkingen die ze hebben ondergaan nooit hebben plaatsgevonden. Dat gebeurt in de film waar wij kritiek op leveren. En dat gebeurt door de hele samenleving heen, al eeuwenlang. De manier waarop we nu naar onze geschiedenis kijken, zegt veel over onze samenleving nu, over onszelf, over ons zelfbeeld. In een samenleving die deze film omarmt en er miljoenen euro’s in steekt, een film die de zogenaamde Gouden Eeuw verheerlijkt, liever gezegd: de Grauwe Eeuw, in een samenleving die een staatspiraat en koloniale vechtersbaas als volksheld heeft, tiert racisme, kolonialisme en nationalisme welig. Dat moet stoppen, vinden wij.

Het is een historische film, waarom zou je daar kritiek op hebben? Het is toch gewoon zoals het was? Bovendien heeft het toch geen zin om te protesteren tegen De Ruyter, want hij is toch al lang dood?

Het leven van De Rover wordt niet alleen in deze film, maar al honderden jaren voortdurend geromantiseerd en gemystificeerd. Er worden hem allerlei “typisch Nederlandse” karaktereigenschappen toebedeeld, en zo wordt hij tot een Nederlandse “held” gemaakt. Objectief is de film dus sowieso niet. Daarnaast geven de filmmakers aan dat de film zich richt op een specifieke periode uit zijn leven, toen hij streed tegen de Engelsen. Maar waarom streed hij tegen de Engelsen? Die oorlog ging om het verdedigen en uitbreiden van een koloniaal rijk, zodat er meer Afrikanen tot slaaf konden worden gemaakt, zodat meer tot slaaf gemaakten meer dwangarbeid konden verrichten, waardoor meer grondstoffen konden worden geproduceerd en verhandeld, zodat de koloniale machthebbers meer winst konden maken. Door de strijd van De Rover tegen de Engelsen te belichten en zijn bijdrage in het beschermen van de Nederlandse slavenhandel te verdonkeremanen, proberen de filmmakers een zo indrukwekkend en heldhaftig mogelijk beeld van De Rover en de Grauwe Eeuw te schilderen. Zo wordt de film gebruikt om nationalistische gevoelens in Nederland te versterken en een mythisch glorierijk beeld van de Nederlandse geschiedenis te creëren. Een beeldvorming waar hoofdzakelijk witte Nederlanders zich in zullen kunnen vinden, een beeldvorming die Nederlanders van andere herkomsten buitensluit omdat zij heel anders tegen het koloniale verleden aankijken. Zij hebben immers vaak niet het perspectief van de onderdrukker, maar juist van de onderdrukte. We protesteren in feite niet tegen De Rover zelf, maar tegen de manier waarop hij vandaag de dag in het dominante vertoog wordt neergezet, en hoe zijn veronderstelde heldendom wordt gebruikt voor het uitdragen van een Nederlandse identiteit die een flink deel van de Nederlanders buitensluit.

Iedereen handelde vroeger in slaven, dat was normaal in die tijd. Waarom moeten we De Ruyter beoordelen met de ethiek van nu?

Slavernij was ook in die tijd niet normaal. Waarschijnlijk wel voor de slavenhouders en -handelaren, maar zeker niet voor de tot slaaf gemaakten. In de hele ons bekende geschiedenis van de mensheid is slavernij voorgekomen. Er zijn door de hele geschiedenis heen ontelbare opstanden van tot slaaf gemaakten geweest tegen de onmenselijke behandeling die ze moesten ondergaan. Dat verzet is in de witte westerse geschiedschrijving vaak verwaarloosd. Er zijn ook veel opstanden van tot slaaf gemaakten geweest tegen de terreur van de Nederlandse slavernij. Dat toont aan slavernij helemaal niet door iedereen “normaal” werd gevonden. “Neutraal” naar de geschiedenis kijken is niet mogelijk. De vraag is meer: kies je het perspectief van de onderdrukkers of de onderdrukten? Wij kiezen het perspectief van de tot slaaf gemaakten, van anti-koloniale activisten toen en nu. Onze helden zijn degenen die zich vroeger hebben verzet tegen koloniale overheersing en onderdrukking. Onze helden zijn de nazaten van tot slaaf gemaakten die nu strijden tegen racisme en de wereldwijde ongelijkheid tussen wit en zwart die voortkomt uit de tijd van de transatlantische slavernij. Laten we overigens ook niet vergeten dat er al in de tijd van De Rover in zijn geboortestad Vlissingen werd gepredikt tegen het tot slaaf maken van mensen. Vanaf de vijftiende eeuw hebben ook diverse pausen de slavernij veroordeeld. In Europa zijn er voor en tijdens de slavernij dus ook al bedenkingen tegen geweest.

Maar De Ruyter heeft toch 2.500 slaven bevrijd en zelf helemaal niet in slaven gehandeld?

De Rover heeft inderdaad tot slaaf gemaakte christenen vrijgekocht, deels met geld van Nederlandse kerken. Het is wel nodig om daarbij te vermelden dat het om witte mensen ging die ook nog eens zijn geloofsgenoten waren. Dat vormde vermoedelijk een belangrijke drijfveer voor hem om hen vrij te kopen. Zelf heeft De Rover heel beperkt in slaven gehandeld. Maar belangrijker is dat hij in dienst was van een koloniale wereldmacht, de roofstaat aan de Noordzee, die andere delen van de wereld onder zijn heerschappij bracht en Afrikanen aan de ketting legde, brandmerkte en dwangarbeid liet verrichten. De Rover heeft met militair machtsvertoon de infrastructuur van de slavenhandel verdedigd en uitgebreid. Zo werd hij medeplichtig aan de misdaad van de transatlantische slavernij, waarbij miljoenen mensen werden ontheemd, vernederd, uitgebuit en vermoord. Zo’n persoon, die wel witte christelijke tot slaaf gemaakten vrijkocht maar de handel in tot slaaf gemaakte zwarte mensen juist beschermde, willen wij niet eren.

De stammen in Afrika handelden zelf in slaven en verkochten die door aan Europeanen. De Arabieren hebben meer slaven verhandeld dan de Europeanen. En bovendien had Nederland maar een klein aandeel in de transatlantische slavenhandel. Waarom altijd over de slavenhandel van Nederland praten?

Waarom altijd over de slavenhandel van andere landen praten? We willen niets afdoen aan andere gruwelijkheden, maar we leven in Nederland. Hier is deze geschiedenis van ontmenselijking nog lang niet verwerkt en sleept de erfenis ervan nog voort tot op de dag van vandaag. Nog steeds wordt hier gepraat over “de Gouden Eeuw”, over “zeehelden”. Nog steeds staat Nederland bol van het racisme, dat zijn wortels heeft in die tijd. En nog steeds vieren velen een feest met de racistische karikatuur van een tot slaaf gemaakte, namelijk Zwarte Piet. Voordat je naar anderen kan wijzen, zul je toch eerst met een kritische blik naar jezelf moeten kijken. We zullen daarom moeten blijven strijden tegen racisme en kolonialisme, totdat het van de aardbodem is verdwenen.

Een van jullie eisen is: “Weg met de VOC-mentaliteit!”. Maar Michiel de Ruyter had toch niets met de VOC te maken?

De Rover was inderdaad in dienst van de West-Indische Compagnie (WIC), niet van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Maar we hebben het over de VOC-mentaliteit, waarbij de hele geschiedenis van kolonialisme en slavernij wordt verheerlijkt en kapers en rovers in staatsdienst worden opgehemeld. Daarbij wordt gezegd dat “we” onze rijkdom nu te danken hebben aan die tijd en dat “we” daar trots op moeten zijn. Het klopt dat onze nationale rijkdom uit die tijd stamt, maar dat was volstrekt niet te danken aan “zeehelden” of handelaars, maar juist aan honderdduizenden tot slaaf gemaakten die in plantagewerkkampen moesten zwoegen om grondstoffen als suiker en koffie te produceren. Het is geschiedvervalsing om die twee zaken, de Nederlandse rijkdom en de manier waarop die is verkregen, los van elkaar proberen te trekken. Daarom keuren wij de verheerlijking van de koloniale tijd principieel af.

Michiel de Ruyter had geen hekel aan zwarte mensen, want hij was bevriend met een zwarte man. En hij was toch ook een aardige man, streng maar rechtvaardig?

Dat is nogal irrelevant. Het karakter van De Rover en zijn persoonlijke leven doen er niet zoveel toe. Wat ertoe doet, is zijn bijdrage aan het in stand houden en uitbreiden van de koloniale wereldmacht Nederland. Het verhaal gaat dat hij een zwarte man als vriend had, maar het is onduidelijk of dat wel klopt. Het is wel zeker dat mede dankzij De Rover en zijn bescherming van de aanvoerlijnen van de slavenhandel honderdduizenden mensen tot slaaf zijn gemaakt. Er zijn allerlei mythische verhalen over De Rover in omloop. Feit en fictie over hem zijn moeilijk te scheiden. De mythevorming wordt steeds ingezet om de heldenstatus van De Rover overeind te houden. Maar hoe aardig hij in het persoonlijke leven misschien ook is geweest, toch blijft hij een koloniale zeerover en vechtersbaas dankzij wie tienduizenden mensen zijn afgeslacht tijdens oorlog op zee en elders. Hij blijft de loopjongen van de koloniale machthebbers die er zorg voor heeft gedragen dat de slavenhandel voor Nederland tot in de negentiende eeuw werd veilig gesteld.

Allerlei minder fijne kanten van De Rover worden sowieso nogal over het hoofd gezien. Zo veroverde hij in 1655 een schip met twintig Moren, onthoofde hij de kapitein en verkocht hij de bemanning als slaven. In 1672 stak hij ruim een derde van het geld dat was bestemd voor het voeden van zijn bemanning, in eigen zak, terwijl die bemanning omkwam van ondervoeding. Na een van zijn overwinningen in West-Afrika, de verovering van slavenfort Gorée, kwam hij terug met twee kisten goud. De WIC wilde die in beslag nemen. De Rover weigerde dat en nam het goud per trekschuit mee naar zijn eigen woning. Hij drukte dus ook staatsgeld achterover.

De Ruyter voerde alleen maar orders uit, dus kunnen jullie niet beter de Nederlandse staat in die tijd bekritiseren?

Dat is precies ons punt! De Rover wordt opgehemeld vanwege zijn geweldige karakter en zijn strategisch inzicht, terwijl hij met overgave kaapte en roofde in opdracht van een in slaven handelende koloniale macht, die honderdduizenden doden en een hoop andere ellende op zijn geweten heeft! Wat voor relevantie heeft zijn karakter of zijn inzicht dan nog? Dan was hij hoe dan ook toch een misdadiger?

Frodo Tromp

Share on Facebook177Tweet about this on TwitterShare on Google+1Email this to someonePrint this page

  1. fix # 1 
    2 jaar geleden

    wiki; in het begin werkte die op een lijnbaan, “hij werd daar wegens slecht gedrag weggestuurd en om dezelfde reden van school verwijderd. De jonge Michiel was een branieschopper en vechtersbaas.” ( wikipedia ) kortom, tuig van de richel dus, wat een voorbeeldfiguur hahaha. anno nu zou het een draaideurdelinquent zijn.

  2. JT # 2 
    2 jaar geleden

    Over eenzijdigheid gesproken. Verheerlijken mag niet , maar alleen negatief jammeren over de slavernij wel.
    Het was overigens de kerk die de Portugezen een vrijbrief gaf voor de slavernij van Afrika naar Amerika.
    Om het tijdsbeeld dan ook nog is aan te vullen : In de tijd gold in Nederland nog het Feodale stelsel. Wat zoveel in hield dat een heel groot deel van de Nederlandse bevolking zelf een horige of te wel slaaf van de adel was.

    Ik vind niet dat zo simpel de duizenden jaren slavenhandel van de Afrikanen zelf terzijde geschoven kan worden. Nog tot op de dag van vandaag wordt dat in stand gehouden en zijn er miljoenen slaven in Afrika.

    Het slavenverleden wordt teveel beperkt tot : Blank sleurt Zwart uit hut om slaaf te maken. Wat niet geheel correct is. Zwart sleurt Zwart uit hut en verkoop die aan Blank.
    Slavernij was in de tijd inderdaad een wereldwijd fenomeen. De vinger wijzen naar één groepering ( Blanken) zou eigenlijk je reinste discriminatie zijn.

    Slavernij an sich is een verwerpelijk iets. Geen mens behoort een andere mens te kunnen bezitten op welke wijze dan ook.
    Ik ben mij zeker van het donkere verleden van de Nederlandse historie bewust. Als je dan zo erg druk maakt over slavernij dan hoop ik dat je kleding niet in Azië geproduceerd is. Anders is de kans groot dat jij nu zelf ook verantwoordelijk bent voor in standhouden van de economische slavernij !

  3. Eric # 3 
    2 jaar geleden

    “Over eenzijdigheid gesproken. Verheerlijken mag niet , maar alleen negatief jammeren over de slavernij wel.”

    Van ons mag iedereen zoveel verheerlijken als men wil. Vrijheid van meningsuiting, hè? Het enige wat wij doen is een tegengeluid geven. En ja, wij zijn “alleen negatief” over de slavernij. Het zou je sieren als je daar niet zo over zou “jammeren”, JT

    Je reactie is typend voor zoveel anderen die we krijgen op onze kritiek.

    1. ‘Iedereen’ deed destijds aan slavernij en dus zouden we niet moeten “jammeren”. Dat ‘iedereen’ het deed maakt het alleen maar erger en niet minder erg. Maar waar het om gaat: al die andere medewerkers aan de slavernij worden niet opgehemeld en aan ons ten voorbeeld gesteld. Michiel de Ruyter wel, en daarom protesteren we tegen dat ten voorbeeld stellen, onder meer door meer informatie te geven over wat hij nog meer heeft gedaan dan we zien in de film, en hoe de dingen die wel getoond worden samenhingen met de grote oorlogen tussen de westerse machten om de heerschappij over de slavenhandel.

    2. Ook wordt er vaak tegen critici van de film ingebracht dat er nu ook slavernij is, en dat we daar van profiteren. Dat klopt, en sterker nog: we profiteren hier ook nog steeds van de slavernij van toen. Ook zo wordt weer iets negatiefs gebracht – slavernij van nu – om de slavernij van toen recht te praten, en protest belachelijk te maken en te ontmoedigen. Het is een achterbaks argument, want degenen die ermee komen suggereren dat ze tegen die moderne slavernij zijn, maar zij zijn helemaal niet degenen die zich daar hier en nu verzetten, meedoen aan de Schone Kleren Campagne bijvoorbeeld. Integendeel, ze gebruiken die moderne slavernij alleen maar op een cynische wijze, om verzet af te zeiken. Wij proberen tenminste daadwerkelijk verzet te organiseren, hoe moeizaam ook, tegen alle uitbuiting (inclusief die in Azië) en realiseren ons dat we er, totdat er rechtvaardigheid is, ook van profiteren.

  4. Bas Grutjes # 4 
    2 jaar geleden

    Ik denk dat het ontzettend belangrijk is om slavernij aan de kaak te stellen, en een einde te maken aan het ophemelen van VOC en WIC. Maar ik snap niets van de keuze voor De Ruyter.

    Met een uitspraak als “Het karakter van De Rover en zijn persoonlijke leven doen er niet zoveel toe.” maak je jezelf gewoon belachelijk, als je tegelijkertijd protesteert tegen een verfilming van dat persoonlijke leven.

    Afgezien van de vraag of het terecht is om De Ruyter aan de schandpaal te nagelen, (ik ben geen geschiedkundige maar ik geloof meteen dat hij een aantal dingen heeft gedaan die niet okay zijn) vind ik de keuze voor hem een zeer vreemde vanuit strategisch oogpunt.

    Je hebt altijd een speerpunt nodig bij een campagne. Je kunt je wel op alles tegelijk richten wat niet okay is, maar dan ben je niet meer te volgen voor het publiek. In de tijd van apartheid hadden we ons bijvoorbeeld wel tegen alle oliemaatschappijen tegelijk kunnen richten, want ze waren echt allemaal fout, maar we kozen Shell uit, omdat het vanuit strategisch oogpunt veel effectiever is om eerst de ergste te dwingen tot concessies, waarna het makkelijker wordt om de volgende en daarna de volgende te overtuigen om apartheid niet langer te steunen. Een boycot is bovendien niet effectief als je geen alternatieven meer hebt.

    Zo’n speerpunt heeft een paar voorwaarden: Oa dat het bedrijf (of in dit geval de persoon) bekend is voor iedereen, dat hij onomstotelijk aan alle kanten fout is en niemand daar aan hoeft te twijfelen, dat er alternatieven zijn, enzovoorts.
    De campagne tegen De Rover voldoet aan het eerste punt, maar gaat verder jammerlijk de mist in. De Ruyter is gewoon geen geschikt speerpunt.

    Waarom niet een campagne tegen de gebroeders De Wit, of tegen Westerling?
    Als de AIVD antiracistische campagnes op een dood zijspoor had willen zetten, hadden ze het niet beter kunnen uitkiezen.

  5. Joris # 5 
    2 jaar geleden

    Beste Bas,
    ons doel met de actie was geen boycott van de film, zoals jij schijnt te denken. Ons doel was vooral het dominante beeld te doorbreken dat De Rover een held was. En ik denk dat we daar aardig in geslaagd zijn. Daarnaast hebben niet wij de keuze gemaakt voor De Rover, maar de makers van de film. En die makers hebben er óók voor gekozen om De Ruyter op te hemelen en alle propganada-mythes die de afgelopen eeuwen over hem verzonnen zijn kritiekloos te reproduceren.

    En ook jouw reactie toont dat je blijkbaar nog steeds mee gaat in die propganda, en dus dat onze actie broodnodig was (en misschien nog niet helemaal geslaagd 😉 ). De film gaat inderdaad over het geweldige karakter van De Rover, maar of hij nou aardig was of niet, hij was een van de grondleggers van de Nederlandse slavenhandel, en dat hele feit wordt “vergeten” in de film. Zo iemand kunnen we niet vereren als held, ook al was hij nog zo’n geweldige familieman, als we een samenleving willen waarin iedereen zich thuis kan voelen.

    Als je trouwens doelt op alternatieven in de zin van alternatieve helden, dan hebben wij die zeker wel. Boni, Tula, Baron, Joli Coeur, etc, etc.

    En mocht er een heldenfilm over Westerling gemaakt worden dan zullen we zeker niet schromen daar ook actie tegen te voeren 😉

    groeten Joris

0

Het kan even duren voor je reactie voor anderen zichtbaar wordt omdat de redactie er eerst nog even naar kijkt. Seksistische en racistische reacties worden niet doorgelaten, evenals scheldpartijen, bedreigingen, 'off topic'-bijdragen en pure 'knip en plak'-reacties (deze website is geen prikbord).


Je mag de volgende tags gebruiken: <a href=""> <blockquote> <del> <code> <em> <i> <strong> <b>

CAPTCHA
* (verplicht)