Leiden: breed protest tegen installatie FvD-er Stikvoort zet 7 partijen aan tot gezamenlijke raadsverklaring
Gisteravond hebben ruim vijftig mensen een uur lang op het Stadhuisplein in Leiden gedemonstreerd voor een cordon sanitaire tegen fascisme. Directe aanleiding was de stemming in de gemeenteraad over de aanstelling van FvD-lid Robbin Stikvoort tot duo-raadslid. Anti-Fascistische Actie (AFA) Leiden had raadsleden via een mailcampagne opgeroepen om tegen te stemmen. Dat gebeurde uiteindelijk niet, maar wel kwam een aantal partijen met een gezamenlijke verklaring die werd voorgelezen tijdens de vergadering.
De raadsleden konden tijdens die vergadering goed de anti-racistische leuzen horen die buiten werden geroepen, zoals onder meer “Racisme nee, fascisme nee, FvD nee nee nee”, “Toen niet, nu niet, nooit meer fascisme”, “FvD weg ermee”, “Vluchtelingen welkom, nazi’s niet”, “Say it loud, say it clear, refugees are welcome here” en het wat lange en moeilijk scandeerbare, maar niet minder ware: “Climate change and exploitation, are not caused by immigration, bullshit, get off it, the enemy is profit”.
AFA Leiden is een brede coalitie en er waren korte, strijdbare speeches van onder meer Resistor, Extinction Rebellion, Theater De Generator, Leiden Palestina Coalitie, Dolle Mina’s, Doorbraak, Nieuwe Vredesbeweging, en natuurlijk AFA Leiden zelf. Er werden meer dan honderd flyers uitgedeeld en veel leuzen op straat gekrijt. De meeste voorbijgangers reageerden instemmend en namen een flyer aan, slechts een enkeling vond het “onzin”. Een van hen bleek later FvD-aanhanger.
Een raadsverklaring
Na afloop van de korte raadsvergadering kwamen raadsleden van de bij de verklaring betrokken partijen naar buiten. Ze vertelden dat ze maandag hadden besloten om een verklaring te schrijven naar aanleiding van de vele mailtjes die ze kregen van bezorgde Leidenaren na de AFA-oproep. Hier de volledige tekst, die werd voorgelezen in de raad door Emma van Bree van PRO Leiden.
“Vandaag benoemen we een aantal nieuwe duo-raadsleden. Namens de partijen Partij voor de Dieren, SP, Volt, CDA, D66, SvL en PRO wil ik via deze weg aangeven dat wij constateren dat er hier zorgen over leven in de Leidse samenleving. Als democratische partijen zien wij op dit moment echter geen juridische grond om de benoeming te blokkeren. Wij houden ons daarmee aan de democratische spelregels zoals we die met elkaar hebben afgesproken.
Wél willen wij benadrukken dat we in Leiden de democratische rechtsstaat hoog in het vaandel hebben staan. In Nederland leggen raadsleden en duo-leden een eed of belofte af, waarin zij trouw zweren aan onze Grondwet. Waarin bijvoorbeeld het discriminatieverbod is vastgelegd en de vrijheid van godsdienst. De eed of belofte dient niet lichtzinnig afgelegd te worden en dient als leidraad voor het handelen als politieke ambtsdragers. Raadsleden en duo-raadsleden zouden zich daarnaast moeten onthouden van gedragingen die het gezag en de waardigheid van de gemeenteraad als instituut in ernstige mate kunnen schaden.
Maar onze gedragscode voor raadsleden en duo-raadsleden benoemt dit niet expliciet. Wij roepen daarom het presidium en in het bijzonder burgemeester Heijkoop op om hier werk van te maken en ook de gedragscode uit te breiden om dit te ondervangen. Want in een wereld waarin anti-rechtsstatelijke groepen en partijen zich roeren en de grenzen van de waarheid steeds meer worden opgezocht, zijn wij het als raad aan onze stand verplicht om de democratie te beschermen.” Tot zover de verklaring.
AFA Leiden is vanzelfsprekend blij met de verklaring, maar een cordon sanitaire is het natuurlijk niet. Lang niet alle partijen stelden zich achter de tekst, maar gelukkig wel de belangrijkste, die de overgrote meerderheid van de raadsleden vertegenwoordigen. De weg naar een volledige uitsluiting van de FvD is nog lang, maar met elke actie, elke verklaring, en elke andere anti-fascistische handeling komt dat moment wel dichterbij.
Voor een daadwerkelijk condon sanitaire is daarnaast ook de deelname van de lokale media nodig, maar in die hoek zien we helaas nog niet veel bewustzijn over de ernst van de opkomst van het fascisme. Sommige van de lokale media laten de FvD-ers nog steeds uitgebreid en kritiekloos aan het woord. In België, en met name Wallonië, bleek dat het nemen van verantwoordelijkheid door democratische media van essentieel belang is voor het slagen en in stand houden van een goed werkend cordon sanitaire rond het fascisme.
Alleen instemmen toegestaan?
Opmerkelijk was dat veel raadsleden op de mails reageerden dat ze simpelweg niet tegen het duo-raadslidmaatschap van Stikvoort mochten stemmen. Daar zou namelijk geen wettige grond voor zijn. Ze verwezen naar de Verordening op de raadscommissies Leiden, artikel 7. Daarin staan de minimumeisen waaraan een duo-raadslid moet voldoen: die moet minstens zestien jaar oud zijn, op de kieslijst hebben gestaan, en de eed hebben afgelegd. Daaraan voldoet Stikvoort allemaal, anders had hij inderdaad geen duo-raadslid mogen worden.
Maar dit zegt er helemaal niets over of iemand die positie daadwerkelijk moet krijgen. Want de verordening geeft aan dat een duo-raadslid benoemd moet worden door de gemeenteraad, en vanzelfsprekend kan bij een stemming daarover ook tegengestemd worden. Nergens in de wet of de lokale regelingen staat dat de gemeenteraad elke kandidaat moet goedkeuren. In gemeenteraden bestaat vaker verwarring over het verschil tussen de parlementaire gebruiken en de precieze juridische bevoegdheden. Daarnaast vinden sommige lokale politici het een fijn gevoel als ze minder macht hebben, en daarmee minder verantwoordelijkheden, en dus minder aanspreekbaar zijn. Maar juist op dit soort momenten zouden ze goed moeten onderzoeken wat precies hun juridische bevoegdheden zijn. Dit is niet de laatste keer dat AFA zal oproepen om het onderste uit de juridische kan te halen.
Democratische waarden
Een ander argument om uiteindelijk in te stemmen met de benoeming is dat de FvD zich netjes aan de democratische procedures houdt en daarmee niet geweigerd kan worden. Dat getuigt van een oppervlakkige en formalistische kijk op democratie, alsof die louter draait om procedures en stemmen tellen. Maar een parlementaire democratie moet ook gebaseerd zijn op inhoud, op waarden. Bij Volt Leiden blijkt men daar nauwelijks oog voor te hebben, zo bleek ook al vooraf aan de raadsverkiezingen in maart. Ook in hun reactie op de huidige mailactie kwam dat weer terug. Raadslid Ophir Waasdorp schreef dat Volt de zorgen deelt over de groei van extreem-rechtse partijen, maar die “zijn echter wel democratisch verkozen”. Hij sloot af met: “Volt staat voor het bevorderen van inclusiviteit en het bestrijden van discriminatie. Wij dragen niet bij aan de normalisering van extreem-rechts.”
Bo Salomons reageerde uitgebreid op Waasdorp: “Het is fijn dat jullie de zorgen delen over de groei van extreem-rechtse partijen. Zoals je je kan voorstellen. ben ik wel teleurgesteld door de rest van de reactie. Of een partij democratisch verkozen is, zegt niets over of die partij ook daadwerkelijk democratisch is. De democratie is meer dan alleen ‘de meeste stemmen gelden’, het betekent ook een respect voor fundamentele mensenrechten en democratische waarden. Racisme, xenofobie, queerfobie, islamofobie en andere vormen van haat zijn naar hun aard anti-democratisch. Een partij als FvD mag nooit aan de macht komen, want ze zijn open over het feit dat ze fundamentele mensenrechten onder de voet willen lopen. Dat moet op voorhand voorkomen worden.
We kennen allemaal historische voorbeelden van fascistische partijen die democratisch verkozen zijn en die aan de macht zijn gekomen. Als dat eenmaal gebeurt, ben je te laat om dat te voorkomen. Als je wacht tot FvD (al dan niet samen met een andere fascistische partij) aan de macht is, dan ben je te laat. Daarom is het zaak om die partijen nu tegen te werken, nu ze nog niet in een regering zitten. Fascisten zijn onverbiddelijk op tegenspraak, dus kan je niet verwachten dat ze jullie met hetzelfde respect behandelen dat jullie hen geven.
Je stelt dat Volt niet bijdraagt aan de normalisering van extreem-rechts. Daar ben ik het (helaas) niet mee eens. Je stelt zelf dat FvD nu eenmaal democratisch verkozen is. Dat je dat als enige morele maatstaf toepast, is op zichzelf genomen een vorm van normalisering. Door te stellen dat Volt machteloos is om iets tegen een democratische partij te doen, ben je die partij aan het normaliseren. Dat is vast niet te bedoeling van jou en van Volt, maar dat is wel het praktische resultaat van wat je zegt en de lijn die je volgt. Het bevorderen van inclusiviteit en het bestrijden van discriminatie vereisen dat Volt nu een tandje bijzet, en niet lijdzaam toekijkt.” Tot zover Salomons.
Volt tekende gelukkig wel de raadsverklaring. Het voorlezen daarvan kan je terugkijken in onderstaand filmpje. Daarin is ook goed het alarm te horen dat afging vlak voordat een FvD-er het woord nam in de raad. De enige inbreng daar van de twee FvD-ers gisteravond was: beweren dat de klimaatcrisis niet bestaat en dat er dus geen kosten gemaakt moeten worden om die tegen te gaan. AFA Leiden zet alles op alles om dit fascistische geluid zo snel mogelijk weer uit de raad (en van de straat) te krijgen.
Eric Krebbers
Bo Salomons
