De patriarchale en sektarische achtergronden van de racistische rellen in Belfast

Een interview van Owen Jones met Sarah Clayton, een advocate en schrijfster. Migranten en zwarte mensen worden uit hun huizen gebrand in Belfast, in Noord-Ierland, en de ongeregeldheden op straat houden aan. Zie dit afschuwelijke fragment van twee zwarte verpleegsters in Belfast.

“Ik heb maar drie dingen uit het huis kunnen meenemen, en het enige wat ik niet heb gepakt waren de brieven die mijn kinderen voor me hebben geschreven. Dat is alles wat ik van mijn kinderen heb. De brieven die ze drie jaar geleden voor me schreven toen ik ze thuis achterliet. Ik denk dat dat het enige is wat ik niet heb kunnen pakken. Ik heb alleen mijn paspoort, mijn laptop en mijn uniform gepakt, want ik moet naar mijn werk.”

“Kan ik hier echt wel blijven? Zal ik veilig zijn vanwege, na wat er is gebeurd en deze hele ervaring? Dus, weet gewoon dat ik bang ben.”

Wat is er in godsnaam aan de hand? Hoe gevaarlijk is dit moment eigenlijk? Dat zijn de grote vragen die we onszelf moeten stellen over waar we naartoe gaan: een heel grimmige plek. Ik ben erg blij dat de briljante Sarah Clayton bij me is, een advocate en schrijfster in Belfast.

Ik zou je willen vragen om even op dat fragment te reageren. We hebben gezien dat dit verpleegkundigen zijn die naar Belfast zijn gekomen om mensen te helpen. Ze willen deel uitmaken van de gezondheidszorg. Ze willen mensen behandelen. Ze willen levens redden. En nu zijn uit hun huizen gebrand. Ze zijn doodsbang.

Sarah Clayton: “Ja, het is eerlijk gezegd van begin tot eind zo schokkend geweest. Dit is waarschijnlijk het ergste geweld dat ik me in mijn leven kan herinneren, en dan bedoel ik niet alleen qua slachtoffers en hoe dit precies is gebeurd. Het is gewoon, wat er nu gaande is, is gewoon zo vreselijk, en ik heb zoiets nog nooit in mijn leven gezien.

Om te beginnen met de poging tot moord, natuurlijk, op maandag, die meedogenloos en absoluut afschuwelijk was. Weet je, er is veel voor nodig om mensen in Noord-Ierland te choqueren, maar dit heeft mensen echt geschokt. Maar deze dingen die nu gebeuren: mensen die uit hun huizen worden gebrand vanwege hun huidskleur, verplegers die blijkbaar door gemaskerde mannen het ziekenhuis in worden gevolgd wanneer ze hun werk willen doen. Er ging een lijst rond met doelwitten, een lijst met panden die mensen als doelwit hadden, mensen werden tegengehouden en id-bewijzen werden gecontroleerd.

Belfast is natuurlijk niet onbekend met geweld. We hebben hier een geschiedenis van pogroms waarbij katholieken en protestanten door intimidatie uit wijken werden verdreven. Maar we probeerden altijd elkáár te vermoorden, en ik probeer natuurlijk niet te zeggen dat dat beter was, maar deze mensen hebben daar helemaal niets mee te maken. Ze zijn hierheen gekomen, en ze werken hier.

Mijn vader is ongeveer twee jaar geleden overleden. Hij lag in het ziekenhuis, in het Ulster-ziekenhuis, en de meerderheid van het personeel dat voor hem zorgde was afkomstig uit het buitenlands. Ze hebben hem verpleegd tot hij stierf. De partner van mijn vader was destijds een Iraanse vrouw. En toen hij werd begraven gingen we naar het graf. Traditioneel gingen de vrouwen in protestantse families meestal niet mee naar het graf. Maar nu wel, maar meestal is het een heel besloten iets voor de familie. Maar toen we daar aankwamen waren er al mensen, waaronder een aantal van de vluchtelingen en asielzoekers die mijn vader had geholpen. Hij was advocaat, net als ik, en hij had immigratiewerk gedaan. Het feit dat deze mensen nu het doelwit zijn, is gewoon absoluut afschuwelijk.

We zijn nu wereldwijd in het nieuws. Dat fragment van die verpleegsters, de pijn die zij voelen, wordt wereldwijd uitgezonden. En nu wordt Belfast niet alleen geassocieerd met de Troubles en het afschuwelijke geweld dat heeft plaatsgevonden, maar nu wordt het ook in verband gebracht met een racistische pogrom. Het is gewoon vreselijk. Het is zo ontzettend triest. En ik heb met zoveel mensen gesproken, vrienden en familie die tegen me zeiden: ik heb zitten huilen tijdens het kijken naar het nieuws. Omdat ze niet kunnen geloven dat dit gebeurt.”

Voordat we het gaan hebben over de wat bredere, niet-specifieke context van Noord-Ierland: je noemde daarnet de geschiedenis vanaf de zomer van 1969, toen één op de twintig katholieken uit hun huizen in Belfast werd gebrand. Die afschuwelijke achtergrond is natuurlijk moeilijk los te koppelen. Het is hetzelfde fenomeen, alleen nu gericht op deze gemeenschap die nu tot “de ander” gemaakt wordt. Wat denk je daarvan?

“Noord-Ierland had traditioneel, historisch gezien, zeer lage immigratiecijfers vanwege de Troubles. Mensen wilden natuurlijk niet hier naartoe verhuizen, of hier wonen, omdat iedereen elkaar opblies. Er was eigenlijk een burgeroorlog gaande. De migratiegolven die sindsdien naar Noord-Ierland zijn gekomen zijn nog steeds relatief laag in vergelijking met de rest van het Verenigd Koninkrijk. Maar mensen voelen misschien het effect, en misschien meer dan op andere plekken omdat ze het niet gewend zijn.

Daar bovenop heb je de bezuinigingen. De publieke diensten in Noord-Ierland verkeren in een vreselijke staat. Ik werk in de huisvesting. We hebben niet genoeg huizen voor de mensen die hierheen zijn gekomen. De publieke diensten gaan achteruit. Ik geloof dat de wachtlijst voor een heupvervanging zeven jaar is. Het is zo erg. Maar zoals ik al zei: we hebben ook veel van de migranten en mensen die hierheen zijn gekomen nodig. En ik vind ook dat we er trots op moeten zijn dat mensen hierheen zijn gekomen om een toevluchtsoord te zoeken. Ik werk ook met vluchtelingen, en we hebben allemaal veel geluk dat wij niet hoeven te vluchten. Hopelijk hoeven mensen op een dag niet meer te vluchten.

Ik denk dat die economische context belangrijk is. Maar tegelijkertijd: je kan een pogrom niet goedpraten met “legitieme bezorgdheid”. En dat is wat dit is: het gaat over racisme, over witte suprematie en hoe dat genormaliseerd is geraakt. En ook over hoe mensen de afgelopen jaren geradicaliseerd zijn door sociale media en hoe racisme nu acceptabel is geworden.

Mensen in heel Noord-Ierland zijn geradicaliseerd en ze beginnen dezelfde dingen te herhalen, over “omvolking” en hoe sommige culturen beter zijn dan andere. Er zijn gebieden in Noord-Ierland waar ze nu een soort Jezus-vlaggen ophangen, en die wapperen naast de Britse “Union Jack”. Ik zie christelijk fascisme binnensluipen, hoewel natuurlijk niet iedereen over één kam wil scheren. En ik wil ook duidelijk maken dat het zich natuurlijk niet beperkt tot de protestantse gemeenschap. Racisme vind je overal in Noord-Ierland, hoewel het ongetwijfeld zo is dat voornamelijk degenen in de loyalistische (protestantse) gebieden rellen schoppen en gruwelijke daden plegen. Daar ligt de focus.

Ik denk dat de poging tot moord op maandag is aangegrepen door kwaadwillende actoren, door mensen die dachten: laten we hierop reageren nu er zoveel afschuw over is. En zoals ik al zei: er is heel wat voor nodig om mensen uit Noord-Ierland te choqueren. Ze hebben dit aangegrepen en dachten: laten we gewoon deze golf van aanvallen beginnen. En ik vermoed wel degelijk betrokkenheid van loyalistische para-militairen. Ik kan dat niet met zekerheid zeggen. De politie heeft gezegd dat ze het geweld niet aansturen, maar van de vorige keer dat dit soort gebeurtenissen plaatsvonden weten we dat leden van die groepen erbij betrokken waren.

Ze oefenen veel controle uit over Noord-Ierland. En natuurlijk hebben beide kanten van de gemeenschap mensen die controle uitoefenen. Er is hier een geschiedenis. Er zijn mensen in Noord-Ierland die nog steeds gewapend zijn. Ze zijn betrokken bij georganiseerde misdaadbendes. En er worden ook jonge mensen gemanipuleerd en uitgebuit. En deels kunnen we recreatief rellen ook niet zomaar uitsluiten.

Maar deze mensen keren zich tegen hun buren, tegen de mensen naast wie ze al meer dan twintig jaar wonen, simpelweg vanwege hun huidskleur. We horen veel gepraat over zorgen over migratie en dat soort dingen. Ik vrees dat mensen dit soort rellen ook in de Republiek Ierland willen, en dat het ook gaat gebeuren in Groot-Brittannië. We moeten zeggen dat dit niet acceptabel is. We moeten de witte suprematie en het racisme in de kern hiervan aanpakken. Kortom, ik denk dat er veel verschillende redenen zijn waarom dit gebeurt, maar uiteindelijk draait het aan het eind van de dag om racisme.

Natuurlijk heeft Noord-Ierland zijn eigen geschiedenis, zijn eigen politieke ecosysteem. Maar hier in Engeland hadden we na de absoluut gruwelijke moorden in Southport nationale rellen, een poging tot pogrom in augustus 2024 waarbij werd geprobeerd om hotels met asielzoekers plat te branden. Moskeeën werden aangevallen, mensen van kleur werden op straat aangevallen. En ook werden de huizen van mensen aangevallen die ervan werden verdacht migranten te zijn, of zwart, enzovoorts. Denk je dat we de rellen in Belfast ook in die context moeten bezien? En ook moeten kijken naar de rol, zoals je al zei, van sociale media, van de media, en van politici die in het parlement van het VK zitten?

Jazeker, er zijn mensen die absoluut door het dolle heen zijn dat dit is gebeurd. En je kan dat ook zien aan de internationale betrokkenheid. Normaal gesproken als ik over Noord-Ierland tweet, zijn het meestal mensen uit Noord-Ierland die reageren. Maar nu krijg ik internationale reacties, uit Amerika in het bijzonder. Van mensen die hierbij betrokken zijn, en die hier heel erg in geïnvesteerd zijn. Die dit zien als onderdeel van hun strijd tegen de “woke-cultuur” en tegen links, en hun verlangen naar een witte supremacistische etnische staat. En er zitten extreem rijke mannen achter dit alles.

Er was laatst tegelijkertijd een protest in Dublin uit solidariteit met de relschoppers in Belfast. Dat was ook gecoördineerd. Ik kan niet precies zeggen wat er exact aan de hand is, maar zoveel hiervan lijkt gepland. Niemand had natuurlijk kunnen voorspellen wat er maandag is gebeurd, de poging tot moord, maar zodra die plaatsvond heeft iemand blijkbaar gezegd: goed, dit is wat we gaan doen. Dat er mensen achter zitten met veel geld maakt het natuurlijk allemaal nog afschuwelijker, en ondertussen voelen gewone mensen zich compleet machteloos. Denk aan die NHS-werkers in dat videofragment, en dan heb je daarnaast Musk en al die andere mannen die het hebben over daartegen terugvechten. Dat maakt het wel enger, want het geeft mensen een machteloos gevoel, alsof ze er niet tegen kunnen terugvechten. Daar ben ik het niet mee eens, maar ik begrijp hen wel.

Nog een zijstapje over de specifiek Ierse context: veel van de mensen die het hierover hebben op sociale media hebben geen flauw idee van deze plek, echt geen flauw idee. Ze wisten niet eens dat Noord-Ierland bestond. Ironisch genoeg roepen sommigen vanuit de VS: het zijn de inheemse Ieren die terugvechten. Tsja, sommige loyalisten zullen misschien zeggen dat ze Iers zijn, maar de meesten zeer zeker niet! Ze zijn niet republikeins. Ik identificeer me als Iers én Brits. Er was één tweet die ik zag, waarvan ik niet wist of ik erom moest lachen of huilen. Die had het over de relschoppers als “dit soort IRA-types”. En ze hebben het over de protestanten, en dus over mensen zoals, als Britse kolonisten en bezetters. Dit zijn waarschijnlijk Amerikanen van het type dat je op vakantie tegenkomt. En die, als ze erachter komen dat je protestants bent, meestal ontzet reageren. En het zijn deze gasten die mensen uit mijn gemeenschap aanmoedigen om absolute gruweldaden te begaan. Ik zou willen dat mensen zich realiseren dat het meegaan in dit soort etno-nationalistische identiteitenpolitiek – want het is identiteitenpolitiek, Noord-Ierland is de bakermat van de identiteitenpolitiek – voor niemand goed zal aflopen.

Ze proberen ook verhaal te verkopen van protestanten en katholieken die verenigd zijn tegen migranten. Natuurlijk is er racisme aan beide kanten van de bevolking, maar de realiteit is dat de meeste protestanten en katholieken in Noord-Ierland hiertegen zijn. Ik denk dat zelfs dat de meeste mensen die zich zorgen maken over migratie dit niet steunen. Er zijn zoveel verhalen die ik de afgelopen dagen heb gehoord over mensen die hun deuren openen voor anderen, om mensen te helpen. Er is een enorme actie om geld in te zamelen voor mensen die door dit geweld zijn getroffen. Zoveel mensen in Noord-Ierland zijn zo vrijgevig en proberen anderen te helpen. En zoveel mensen zijn er gewoon woedend over en walgen ervan.

Maar we zijn ook allemaal een doodsbang voor hoe lang dit nog door zal gaan, want het loyalistische Oranje-marsenseizoen staat ook op weer het punt van beginnen, op 12 juli. En dat gaat nog een hele andere reeks kwesties en problemen met zich meebrengen, bovenop dit alles.”

We zitten nu vast in een cyclus waarbij als er een afschuwelijke misdaad wordt gepleegd door iemand die niet wit is, dat als wapen zal worden gebruikt. Ik ben door een afschuwelijke lijst gegaan van onthoofdingen en pogingen tot onthoofding door witte mensen in het VK in de afgelopen jaren. Een verontrustend aantal, moet ik zeggen, waar ik me niet van bewust was.

En verder, wat Noord-Ierland betreft, is er echt een enorme crisis op het gebied van geweld tegen meisjes en vrouwen. Voor zover ik begrijp is femicide, de moord op vrouwen door mannen, vrouwen en meisjes, er een van de hoogste in Europa. En tegelijkertijd heeft Noord-Ierland natuurlijk een van de laagste percentages van in het buitenland geboren inwoners. Dat is slechts één voorbeeld dat laat zien dat er geen link is tussen misdaad en migratie. Ik zeg dat omdat de weerstand tegen vluchtelingen migranten vaak wordt gekoppeld aan de veiligheid van vrouwen en meisjes. Kan je ons iets vertellen over die context, over geweld tegen vrouwen en meisjes, en hoe daar duidelijk geen verontwaardiging over is, laat staan rellen?

“Ik kende een van de vrouwen die vermoord is, Natalie McNally. We waren vroeger vrienden. We kregen een paar jaar voordat ze stierf ruzie, maar we waren dikke vrienden. Ze werd vermoord door een witte man. Bij de rechtszaak kostte het de patholoog die haar lichaam had onderzocht ongeveer veertig minuten om al haar verwondingen te beschrijven. Ik was daar toen ze het mes van de dader aan elkaar doorgaven. En dan worden we geacht ons superieur te voelen aan mensen uit andere culturen? Waar waren de rellen nadat die moord plaatsvond? Haar broer, Brandon, heeft ook zoiets gezegd, en mensen vielen hem daarop aan, wat gewoonweg absoluut afschuwelijk was. Het is een feit dat zoveel vrouwen in Noord-Ierland worden mishandeld, en dat de kans heel groot is dat ze worden mishandeld door mannen uit Noord-Ierland. En blijkbaar zijn er nu rellen om ons en onze kinderen te beschermen.

Het is vrij duidelijk dat vrouwen hen niet echt iets kunnen schelen. Dat kan je zien op sociale media. Natuurlijk ben ik niet het slachtoffer bij dit alles, maar toen ik commentaar geef op de rellen reageerden mensen dat ze hopen dat ik verkracht en vermoord word, en al dat soort dingen. Deze mensen geven fundamenteel niet om vrouwen. En ze roepen dat ze niet van de islam houden, en van andere culturen, omdat ze daar vrouwen niet respecteren. Maar voor zover ik kan zien, komen ze eigenlijk best veel overeen, die radicale religieuze fundamentalisten en mensen in het VK. Ze geloven beide dat vrouwen eigendom zouden moeten zijn.

Ze vinden dat vrouwen geen rechten zouden moeten hebben, en ze hebben absoluut geen respect voor ons. En als iemand die Nathalie kende, kan ik niet beschrijven hoe vreselijk dat was toen ik hoorde dat ze was vermoord. Mijn zoontje was net vier weken oud, en ik hoorde dat zij ook zwanger was.

Het idee dat de mannen die nu buiten stenen gooien, en de vrouwen en kinderen in hun eigen huis aanvallen, daadwerkelijk om vrouwen zouden geven, is gewoon absolute onzin. Er was hier een statistiek waaruit bleek dat veel van de racistische relschoppers van 2025 veroordelingen hadden voor huiselijk geweld. Ik dacht dat dat in Groot-Brittannië ook het geval was.

Mannen die het gevoel hebben dat ze mensen in hun eigen familie kunnen aanvallen hebben dus ook vaak het gevoel dat ze andere mensen pijn kunnen doen. Het maakt me echt behoorlijk boos als mensen zeggen: we doen dit om jullie te beschermen. Dan denk je: nee, dat doen jullie niet. Daar geloof ik geen moment. Stel je voor dat vrouwen in Noord-Ierland dit zouden doen, elke keer als een van ons werd aangevallen? Stel je voor dat wij het waren die aan het rellen waren en stenen gooiden? Mensen zouden daar niets van moeten hebben, terwijl wij meer recht hebben dan wie dan ook om boos te zijn. Het wijdverbreide fascistisch geweld is deels juist een tegenreactie op feminisme en het feit dat vrouwen zich uitspreken tegen aanranding. Deze mensen geven niets om vrouwen, en zeker niet om die in de filmpjes waar we mee begonnen.”

De eerste persoon die werd veroordeeld voor rellen in Southport in 2024 had tientallen veroordelingen, waarvan één voor het beroven van een tachtigjarige vrouw. Je vertelde iets positiefs: dat veel mensen of ze nu katholiek of protestants zijn of die achtergrond hebben, dat ze verenigd zijn tegen wat er gebeurt. Maar er is ook de keerzijde, waar sommigen over hebben gesproken, van het gevaar van een fascistische, anti-migranten beweging die de grenzen van de twee gemeenschappen overschrijd. In de Ierse republiek zien we een anti-migranten, proto-fascistische beweging opkomen. Het gaat dus niet alleen over protestanten en loyalisten. Bestaat het gevaar in Noord-Ierland van een soort eenheid om de verkeerde redenen?

“Ja, ik maak me wel zorgen over het risico daarvan, want zoals ik al zei: aan beide kanten van de bevolking hebben mensen problemen met migratie en dan sluipt die radicaliserende witte binnen. En het sluit ergens ook wel aan bij de Ierse identiteit, waarbij mensen praten over de inheemse Ieren en dat Ierland wordt binnengevallen, Eerst door de Britten en nu door mensen uit Afrika. Wat dat betreft is er een enorm potentieel voor mensen om raakvlakken te vinden.

De eerste keer in mijn leven dat ik de Union Jack naast de Ierse driekleur zag wapperen, was bij een fascistische mars. Nou was dat om cynische redenen, puur een pr-stunt, maar ze blijven hameren op het idee dat we samen sterk kunnen staan, en dat dat in de geschiedenis van Noord-Ierland historisch zijn, en dat geeft hen een zekere legitimiteit.

En republikeinse nationalisten zijn, denk ik, een beetje naïef over het anti-migrantensentiment binnen hun eigen gemeenschappen. En tenzij ze dat aanpakken en aanvechten, vrees ik dat iemand anders in dat gat zou kunnen springen. De rellen krijgen internationale aandacht, en je ziet dat ze zich ook beginnen te keren tegen Sinn Féin. Er wordt geld ingezameld tegen de partij, omdat Sinn Féin natuurlijk de meest prominente republikeinse partij in Noord-Ierland is, en ze enigszins links zijn.

Het zou heel eng zou zijn als beide gemeenschappen eindelijk een gemeenschappelijke basis zouden vinden in het aanvallen van iemand anders. Maar ik denk, nu we dit allemaal hebben gezien de afgelopen dagen, dat dat heel moeilijk gaat worden. Sommige loyalisten en unionisten zijn naar voren gekomen en hebben gezegd: we moeten samenwerken. Maar de nationalisten, aan de andere kant reageerden: we naderen weer 12 juli en dan gaan jullie de driekleur weer bovenop een vreugdevuur verbranden.

Er was een pro-Palestijnse mars die Scarborough, een stad in Noord-Ierland, en sommige van de mannen die het nu hebben over verenigen op basis van gemeenschappelijke gronden, riepen toen nog sektarische beledigingen, en mensen aan de nationalistische kant herinneren zich dat. En dat geldt net zo goed voor een deel van uiterst rechts in Ierland die de herinnering aan de IRA oproepen. Dat gaat niet goed vallen bij mensen uit de unionistische gemeenschap, die verachten de IRA.

Noord-Ierland is de pek waar veel dromen sterven. Wat ik daarmee bedoel is dat Noord-Ierland de plek is waar Brexit uiteindelijk werd aangevochten en stierf. Brexit heeft natuurlijk uiteindelijk wel heeft plaatsgevonden, maar Noord-Ierland heeft hem echt uitgedaagd. Noord-Ierland legt echt veel van de hypocrisie bloot die in de wereld en binnen het VK bestaat. Ik denk dat heel moeilijk gaat worden om iedereen tegen migratie hier onder één noemer te verenigen, maar dat wil niet zeggen dat het niet zou kunnen gebeuren. Ik denk wel dat onze ingewikkelde geschiedenis roet in het eten kan gooien. Aan de andere kant: er zijn hele rijke mannen daarboven, en die zullen proberen daar een weg doorheen te vinden.

Maar op dit moment zie ik, naast alle vreselijke beelden, ook veel mensen die over de grenzen heen samenwerken om te proberen mensen te helpen. Dus ik ben echt hoopvol dat dat doorzet, en dat mensen zich daar op zullen richten.”

Dus er is hoop?

“Ja, ik heb zoveel goede verhalen gehoord over mensen die helpen, mensen die aanbieden om hun buren te helpen, of even bij hun buren gaan kijken. De mensen in Noord-Ierland zijn heel vriendelijk, en we hebben zoveel overwonnen in dit land. Ik hoop echt dat dit ons dwingt om racisme aan aan te vechten. En ik denk ook dat we naar buiten moeten kijken. We zijn niet het middelpunt van het universum, en we moeten ook verbinding maken met andere mensen.

We moeten allemaal met elkaar praten, met iedereen die hiertegen is. We moeten sterkere banden smeden met het anti-racisme in de Ierse Republiek en ook in Groot-Brittannië. We moeten allemaal inzien dat er een gemeenschappelijke vijand is waar we ons tegen kunnen verenigen. Dat is de hoop die ik heb. Ik kreeg gisteravond de hele avond berichten van mensen die anderen hielpen, dus daar houd ik me aan vast.”

Het is de taak van de Engelsen om te denken dat we het middelpunt van het universum zijn. Maar dat is een heel belangrijk punt om mee te eindigen. De kans bestaat dat deze gruwelijke situatie zich de zomer uitbreidt over Engeland en het hele VK, tenzij er een beweging is die deze vloedgolf van beginnend fascisme kan terugdringen. Sarah, het was een eer, bedankt voor je briljante, fascinerende materiaal, genuanceerde en ontroerende verhaal.

Owen Jones

(Dit artikel is een vertaling van de tekst van zijn YouTube-video “Belfast: What You’re Not Being Told – with Sarah Creighton” van 11 juni 2026.)