Haal het koloniale Peerke Donders-standbeeld uit de openbare ruimte van Tilburg!

(Foto door Michiel1972)

In het centraal gelegen Wilhelminapark in Tilburg staat sinds 1926 een standbeeld van twee personen, een staande witte man en een knielende zwarte man. De witte man moet Peerke Donders voorstellen, een missionaris die in de negentiende eeuw werkte in het leprozencentrum Batavia in Suriname. De zwarte man is naamloos. Op het standbeeld is vooral de laatste jaren steeds meer kritiek gekomen, omdat het een ronduit koloniaal karakter heeft. Ik woon in Tilburg en erger me mateloos aan het beeld.

Een standbeeld van een missionaris is op zichzelf niet aanstootgevend, maar het gaat in dit geval om de verbeelding van twee personen in een volstrekt ongelijkwaardige relatie tot elkaar. De witte man neemt een bevoorrechte, superieure en paternalistische houding aan en de zwarte man bevindt zich in een achtergestelde, inferieure en dehumaniserende positie. Het beeld is een klap in het gezicht van de Afrikaanse diaspora anno nu, niet alleen van Afro-Surinamers, maar van alle mensen van Afrikaanse herkomst. Het laat een kolossale ongelijkwaardigheid zien: de dominantie van de witte man over iemand van kleur. De voorbijgangers die langs het beeld lopen, krijgen tegen wil en dank een wit-Europees perspectief opgedrongen. Elk keer als ik in de buurt van het beeld ben, beleef ik opnieuw hoezeer het ergerlijke stereotyperende tafereel van de twee mannen de openbare ruimte van het Wilhelminapark verontreinigt.

Dominantie

Als je een standbeeld ziet, dan blijft er meteen een eerste indruk achter, een indruk die je bijblijft. Een toelichtingsbordje bij het beeld plaatsen heeft geen zin, want die eerste blijvende indruk is er al. De dominantie en de ongelijkwaardigheid wordt uitgedrukt door de contrasten tussen de twee mannen: staand wit ten opzichte van knielend zwart, gekleed ten opzichte van half naakt. De staande witte figuur kijkt letterlijk neer op de zwarte knielende figuur. Hij torent hoog boven de knielende man uit en heeft zijn hand op het hoofd van de knielende gelegd, als bij een kind. De staande figuur is volledig gekleed en heeft schoenen aan, de knielende figuur draagt alleen een lendendoek. De staande figuur staat centraal en neemt de meeste ruimte in. De knielende figuur zit meer in de periferie. De missionaris Donders heeft zeker in Tilburg in de loop der tijd enorme bekendheid en publiciteit gekregen. De zwarte man is anoniem, onbekend.

Het standbeeld ontkent een stuk geschiedenis, namelijk het verhaal van de andere kant, van de slaafgemaakte Afrikanen. Een missionaris of zendeling is per definitie een koloniaal figuur, net zoals de ontwikkelingswerkers die hen opvolgden. Na de afschaffing van de slavernij in 1863, waarna de vrijgemaakten nog 10 jaar verplicht onder staatstoezicht moesten werken, was godsdienst een van de wapens om de kolonisatie te kunnen voortzetten. De vrijgemaakten moesten gedwee worden gemaakt (mentale slavernij).

Bekering

De katholieke kerk nam eeuwenlang deel aan de slavernij. De kerk hield zelf op grote schaal slaafgemaakten op plantages en in huizen. Toen de abolitionistische beweging zich tegen de slavernij begon te keren, lieten de kerken weinig van zich horen. De eventuele hulp die de kerken aan zwarte mensen boden, was niet onvoorwaardelijk. Er zaten namelijk altijd bekeringsplannen achter. Donders zette zich wel in voor melaatsen, maar zijn eerste missie was toch het bekeren van inheemsen en slaafgemaakten. Daarbij vernietigde hij de heiligdommen van die mensen.

De behandeling van slaafgemaakten in Suriname door de eeuwen heen was wereldwijd berucht. De wreedheid was extreem. En het waren de Nederlanders die volop in de slavenhandel zaten. Ze verdienden kapitalen aan die mensenhandel, aan het vervoer van slaafgemaakten en aan de dwangarbeid op de plantages.

Dit standbeeld hoort niet in de openbare ruimte te staan. Dit kan niet. Een museum zou een betere plek zijn. Bijvoorbeeld het Museum voor Naastenliefde, in het Peerke Donderpark in Tilburg Noord (bedevaartsoord). Met een uitleg erbij die het koloniale karakter van het beeld aan de schandpaal nagelt en die de vloer aanveegt met het Nederlandse kolonialisme in al zijn facetten. Het valt te verwachten dat bezoekers van een museum die uitleg nog wel zullen gaan lezen, in tegenstelling tot de voorbijgangers in het Wilhelminapark.

Elly