Spanje: huurbescherming van onderop
In Spanje hebben vele tienduizenden mensen een oeroud maar hoogst relevant concept uit de mottenballen gehaald en geactiveerd: huurbescherming van onderop. De vorm die dat aanneemt: felle demonstraties, compleet met stevige een confrontatie met de politie en met tentenkampen van actievoerders in diverse Spaanse steden. Het is heel wrang. Het is tegelijk glorieus om te zien. Des te mooier dat de halve opstand tegen de wooncrisis in Spanje waar ik op doel, nog enig resultaat blijkt te hebben ook.
Hoe kwam het zo ver? Vorige week woensdag, 23 september 2026, zetten politieagenten in de Spaanse hoofdstad Madrid een vrouw uit haar woning. Ze heette Maricarmen Abascal. Ze kon de huur niet meer betalen. Dat was niet zo vreemd. Haar pensioen bedroeg 1.365 euro. De huur was vele jaren lang 500 euro. De huidige eigenaar verhoogde die echter naar 1650 euro. Dat was dus niet te doen. De zaak was extra schrijnend als je weet hoe lang ze er al woonde: 70 jaar. Voeg er aan toe dat Maricarmen een rolstoel nodig had om zich te redden, en je hebt de ingrediënten voor een buitengewoon schrijnende toestand.
Dat vonden heel veel mensen ook, en die pikten het niet. Op net moment van de uitzetting waren er honderden solidaire mensen rond de woning, voor een deel ook in het trappenhuis, aanwezig om haar te helpen haar woning te behouden. De politie kwam om de uitzetting te forceren. “Maricarmen, je bent niet alleen”, riepen actievoerders. “De politie moest traangas inzetten om de menigte in bedwang te houden”, aldus Nu.nl. De politie moest helemaal niks, de politie koos ervoor om orders op te volgen om het asociale eigendomsrecht van Urbagestión, de investeringsmaatschappij die de woning verhuurde, af te dwingen tegenover het sociale woonrecht van mevrouw Abascal die er ruim 70 jaar woonde. De ontruiming slaagde helaas.
Dit bleek echter een lont in het kruitvat. Wat Maricarmen overkwam, was geen uitzondering. Woningen in Spanje heb je namelijk vooral in twee soorten: niet te vinden, of anders niet te betalen. Uitzettingen zijn frequent, al is het aantal de laatste jaren wel afgenomen. In 2014 vonden ruim 68.000 huisuitzettingen plaats. In 2025 waren dat er nog ‘maar’ 24.000. Dat zijn er om te beginnen natuurlijk nog steeds 24.000 te veel. En verder is er nog een verschil. In 2014 zat Spanje in de nasleep van een zeer diepe financiële en economische crisis. In Europa was alleen Griekenland nog ernstiger getroffen, en dat zegt iets. Niet verbazend dat in die periode ook huisuitzettingen aan de orde van de dag waren. Momenteel wordt de Spaanse economie nogal eens geprezen omdat die het best goed doet. Evengoed blijft het aantal huisuitzettingen dus in de tienduizenden lopen.
Precies de economische groei op kapitalistische basis heeft trouwens de huidige wooncrisis in Spanje in de hand gewerkt. Massatoerisme: niet alleen een grote ergernis voor bewoners van Barcelona, die zich zo ongeveer onder de voet gelopen voelen. Maar ook een verschijnsel dat beschikbaarheid van woningen aantast en prijzen omhoog jaagt. Elke woning die tot B&B wordt omgetoverd, is niet meer beschikbaar voor arme woningzoekenden. En eigenaren van woningen die overblijven, kunnen wegens het gedaalde aanbod de prijzen – huur of aankoop – omhoog drijven. Investeringsmaatschappijen kopen intussen woonruimte op, om vervolgens de huur van al aanwezige bewoners omhoog te gooien, zoals mevrouw Abascal dus overkwam.
Dan is er nog de arbeidsmigratie. Nee, niet in ze racistische onzin van ‘migranten pikken onze woningen in’. Wel in de zin dat Spaanse bedrijven en instellingen behoefte hebben aan personeel en daarom gebruik maken van arbeidsmigranten. De overheid faciliteert dat ook, want ‘de economie’, niet waar? Dat is de achtergrond van het pardon dat de regering van premier Pedro Sanchez doorvoerde voor mensen zonder geldige verblijfspapieren. Hiermee werd niet zozeer een linkse weldaad jegens migranten gedaan, hoe welkom de legalisering van het verblijf van mensen ook was. Hiermee werd vooral de personeelsbehoefte van het Spaanse kapitaal veiliggesteld.
Maar ook al die arbeidsmigranten moeten ergens wonen, en dat interesseerde de ‘ondernemers’klasse en hun politieke vrienden een heel stuk minder. Het Spaanse kapitaal wilde wel het voordeel van goedkope arbeidskrachten. Het wilde echter niet de kosten dragen van de voorzieningen die al deze arbeidskrachten nodig hebben, zoals adequate huisvesting. Verslaggever Richard Hogenkamp op RTL Nieuws over deze mensen, pakweg twee miljoen in getal: “Zij moeten allemaal een plek hebben om te wonen, maar daar is vooraf niet goed over nagedacht.” Misschien is er wel degelijk over nagedacht. Misschien kan de huisvesting van arme migranten de ‘ondernemers’ voor wie ze werken gewoon niet zo geweldig veel schelen, en misschien geldt dat ook wel voor bijbehorende politici.
Het is een voorbeeld van hoe een wooncrisis werkt: als product van een kapitalisme dat mensen hanteert als winstbron, maar diezelfde mensen afknijpt waar ze een kostenpost opleveren. Arme mensen, zowel migranten als anderen, zijn intussen het slachtoffer. Zij kunnen geen woning vinden, moeten genoegen nemen met ellendige woonhokken of betalen zich blauw tot dat niet meer lukt, de deurwaarder komt, en daarna de oproerpolitie. Wie nu denkt: “ken ik dat niet ergens van?” die heeft gelijk. In essentie werkt het in Nederland net zo.
Toen mevrouw Abascal door politie werd uitgezet, met behulp van traangas en al, was dat voor heel veel mensen de druppel. Heel snel begonnen omvangrijke demonstraties. Op zaterdag 26 september betoogden in Madrid vele tienduizenden mensen. Zo’n 25.000, zo werd van regeringszijde beweerd; 300.000 waren het er, zo stelde de Bond van Huurders. Er waren demonstraties uitgeroepen en een veertigtal steden, onder de leus: “Geen Maricarmen meer”.
En… mensen begonnen tenten op te zetten, bij wijze van actiekamp! Daarmee kreeg het woonprotest het karakter, niet van een beperkt protest maar van een continue actie. Heel prachtig! Het begon met een tiental tentjes op zaterdagavond 26 september. Intussen zijn het er 300. Ze staan op het Puerta del Sol-plein in Madrid, waar in 2011 soortgelijk tentenkamp verrees in het kader va brede en aanhoudende protesten tegen neo-liberaal beleid en arrogantie van de politici die het doordrukten: de Indignados-protesten. Ook nu zie je dat de protesten uitdrukking geven aan diepere verlangens tot verandering. Filmregisseur Pedro Almodóvar is steun komen betuigen. Een groep van vegans is mee gaan doen aan het actiekamp. Het gonst. Goed.
Actievoerders hadden intussen een ultimatum gesteld: serieuze maatregelen alstublieft! En uiterlijk dinsdag 29 september, dank u. Zowel politiek als kapitaal bewegen intussen. Premier Sánchez heeft inmiddels een soort decreet tegen huisuitzettingen in het vooruitzicht gesteld, waarvan nog maar moet worden gezien of het genoeg steun in het parlement krijgt. Maar er is ook een concrete overwinning: Maricarmen Abascal kan naar haar woning terug! Er is druk onderhandeld, met de hete adem van al die acties als aanmoediging. Investeringsmaatschappij Urbagestión is akkoord gegaan met een huur van 533 euro. Mevrouw Abascal heeft dat intussen geaccepteerd. Daarmee is een akelige episode voor haar achter de rug, dankzij de ophef die de actieve solidariteit van tienduizenden mensen teweeg hielp brengen. Het laat zien dat huurbescherming van onderop in Spanje in ieder geval springlevend is.
De wooncrisis in Spanje is daarmee natuurlijk niet weg. Daar is veel meer voor nodig. De noden zijn enorm: “Volgens de centrale bank van Spanje heeft het land een tekort van 775.000 woningen, een kloof die zou kunnen groeien tot een miljoen eenheden in 2028.” Een miljoen woningen te weinig, geen wonder dat verhuurders hun kans schoon zien om huren omhoog te jagen en flink te cashen. Zo stegen de huren afgelopen jaar in Madrid al met 10 procent, en de afgelopen tien jaren zelfs met 100 procent.
Intussen hebben rijken natuurlijk alle (woon)ruimte die ze zouden kunnen willen, en meer. Regiobestuurder Isabel Ayuso van Madrid heeft voor zichzelf een optrekje voor de prijs van 6,2 miljoen euro geregeld. Dat is boze mensen, met een goed oog voor onrechtvaardigheid en klassenverschil niet ontgaan. Ze hadden een mooi idee. Demonstranten riepen bij de protesten tegen de uitzetting van mevrouw Abascan: “Het penthouse van Ayuso voor Maricarmen”. Als dat idee nu eens zou aan slaan: arme mensen huisvesten in de woningen van de steenrijken…
Peter Storm
(Dit artikel verscheen eerder op zijn weblog Egel.)