“Groetjes van Puk.” Het verhaal van de XR-activist die door de politie thuis werd ‘opgehaald’ nadat ze haar pols en rib hadden gebroken

TW: IN DIT ARTIKEL WORDT ERNSTIG POLITIEGEWELD GEDETAILLEERD BESCHREVEN

Twee weken geleden werd XR-woordvoerder Puk van Noort van haar bed gelicht. Een paar dagen eerder waren haar pols en rib al gebroken door toedoen van de politie. En nu werd ze opgepakt omdat ze verdachte zou zijn van opruiing. Ze had namelijk opgeroepen om mee te doen met de XR-blokkade van 19 september bij Zevenaar. Een interview met Puk, over repressie, intimidatie en politiegeweld. Want de Nederlandse staat wil de beweging het zwijgen opleggen. Maar dat zullen XR en Puk niet zomaar laten gebeuren. Na haar arrestatie riepen nog eens zeventig mensen op om mee te doen met de blokkade, waaraan uiteindelijk zo’n honderd activisten meededen.

In 2023 werden, ook onder het mom van opruiing, acht activisten opgepakt en vervolgd. Deze vervolging en hun veroordeling zijn door Michel Forst, VN Speciaal Rapporteur voor milieuverdedigers, als onrechtmatig aangemerkt (zie kader verderop). Burgerlijke ongehoorzaamheid is een vorm van protest die niet alleen is toegestaan, maar ook wordt beschermd in mensenrechtenverdragen. Maar daar heeft de Nederlandse staat blijkbaar lak aan. Niet alleen zijn de straffen die de zogenaamde “opruiers” van 2023 kregen nog steeds niet vernietigd, opnieuw is een persoon onder dezelfde voorwendselen opgepakt en dreigt die vervolgd te worden.

Ik spreek Puk een week nadat ze thuis is gearresteerd. Ze heeft net een hele middag in het ziekenhuis doorgebracht. Want ze is niet alleen thuis “opgehaald”, de politie had een paar dagen daarvoor ook haar pols en rib gebroken, bij een andere blokkade-actie op de A12. “De klimaatdemonstratie op 12 september heeft niets opgeleverd”, zegt Puk. “En dus gingen wij op 13 september de A12 op.” De XR-activisten worden direct met een agressieve politiemacht geconfronteerd. “Ze reden met auto’s op ons af en hielden dan op het laatste moment in. In de hoop dat wij aan de kant zouden gaan, zij ons voorbij konden en dan ons met de auto’s tegenhouden. Maar wij bleven breed lopen. Ik wilde een agent voorbij lopen, hij gaf mij een pets met de wapenstok op mijn bovenbeen. Dat voel je wel, je spier doet het even niet. Maar we zijn wel wat geweld gewend. En dit was een klap volgens hun geweldsinstructie: onderhands op de benen. Maar daarna kwam er een agent met een matje in de nek. Hij ging hard schreeuwen en dreigde bovenhands met zijn wapenstok. En gaf mij een klap op mijn elleboog en mijn pols. Ik wist gelijk dat het mis was, ik voelde een scherpe pijn en ik werd kotsmisselijk. Ik greep mijn pols beet en liep door. Tijdens de blokkade zat ik stilletjes met een icepack op mijn pols. Iedereen die mij kent, weet dat dat voor mij niet normaal is. Ik maak altijd veel lawaai. De politie liaison onderhandelde met de politie om mij erdoor te laten, zodat ik naar de huisartsenpost kon, of dat ze een ambulance konden bellen, maar dit werd door de politie geweigerd. Agent ‘matje’ die mij zo geslagen had, weigerde zijn dienstnummer te geven.”

Ribbenkast

“Toen we werden gearresteerd, werd ik samen met een andere activist als enige uit de bus gehaald. Ik had mijn rijbewijs bij me. Ik ben een trans vrouw, op mijn rijbewijs heb ik nog een snor, maar ik lijk nog steeds op die foto. ‘Ik geloof niet wie je bent’, zei de hulpofficier van justitie tegen me. Hij refereerde naar me als ‘hij/zij/het’. Het was een smoesje, om mijn vingerafdrukken te kunnen eisen. Want we werden verdacht van een C-feit, WOM 11 (overtreding van een opdracht van de burgemeester, red.). Dan mag de politie geen foto’s of vingerafdrukken nemen. Dus ik weigerde. Ze gingen duwen en trekken, ook aan mijn pols. Ik ging op de grond zitten en schreeuwde het uit. Vijftien minuten lang deden ze me pijn om me te bewegen om mee te gaan werken met die onrechtmatige vingerafdrukken. Een agente zette haar nagels in mijn vingers. Een andere agent ging op mijn knieën staan, een ander trok tegelijkertijd aan mijn armen terwijl ik dus niet omhoog kon komen. Daarna werd ik naar een cel gebracht. Een agent zei tegen mij op de gang: ‘Ik wil geen fascist genoemd worden’. Ik zei: ‘Als je niet zo genoemd wilt worden, moet je je niet zo gedragen’. Hij deed zijn hand over mijn mond en neus. Ik kon niet goed ademen en viel flauw. Aan mijn goede arm werd ik toen over de gang gesleept en in een cel gegooid. In mijn cel was niets. Er kwam met een drukknop water uit de muur, maar ze hadden mij geen beker gegeven, dus ik kon ook niet echt drinken.”

Uit de oproep van XR voor de blokkade van 19 september: “Bosbranden van deze omvang, direct veroorzaakt door extreme hitte en droogte, zijn het gevolg van jarenlang wanbeleid en Nederland is een van de grootste schuldigen. Dat er ondanks dat nog altijd ieder jaar 39,7 en 46,4 miljard euro fossiele subsidies​​​​​​ worden verstrekt, is ronduit misdadig. […] Als je de uitstoot die plaatsvond onder Nederlandse kolonisatie meeneemt, heeft Nederland per inwoner de grootste historische verantwoordelijkheid ter wereld. Dit laat zien dat er een direct verband is tussen kolonialisme, de uitbuiting en vernietiging die daarbij hoort en de klimaat- en ecologische crisis. […] De genocide van Israël op de Palestijnen, waar Nederland medeplichtig aan is via zowel fossiele subsidies als wapenhandel, is een schrille manifestatie van dezelfde koloniale machtsverhoudingen. Het kabinet-Jetten plaatst zichzelf met het huidige beleid in lijn met alle eerdere koloniale kabinetten door te kiezen voor een koloniaal model van genocide en ecocide.”

“In de uren daarna heb ik iedere keer als er een agent langskwam, gevraagd om medische ondersteuning én mijn advocaat. Er werd dan gezegd: ‘Dat doet de recherche’, of juist: ‘Dat gaan we regelen’. Of: ‘Het duurt lang, want het is ingewikkeld’. Achteraf bleek dat ze helemaal niets hadden gedaan. Op een gegeven moment kwam de recherche, met mijn rijbewijs in zijn hand. Voor hem was het geen probleem om mij te identificeren. Op dat moment hadden ze besloten dat ik verdachte was van blokkade van een landweg… Of nee, toch belediging. De hulpofficier zou me dat nog wel komen vertellen. Na vijftien minuten kwamen er zo’n zes agenten, die eerst op de gang stonden te overleggen wat ze gingen doen. Ze wilden hoe dan ook vingerafdrukken nemen. (*) Ik liet hen weten dat ik al geïdentificeerd was en dat ik wilde overleggen met mijn advocaat. Als mijn advocaat zou zeggen dat het nodig was, dat ik dan zou meewerken. Maar ze weigerden om haar te gaan bellen. Ik werd voorover gesjouwd en ze pakten me bij mijn boord. Omdat ze me in de cel hadden gegooid zonder me eerst te fouilleren, had ik mijn ketting nog om. Die trokken ze in mijn keel, en ik maakte een stikkend geluid. Een van de agenten riep: ‘Als je gaat spugen, zal ik het je laten voelen’. Een van de anderen zei: ’We kunnen haar beter optillen aan haar heupen’. Ze deden me vreselijk veel pijn, trokken ook weer aan mijn pols, terwijl een van hen met zijn knie met vol gewicht op mijn ribbenkast zat. Dat is toen ze mijn rib hebben gebroken. Ik werd zo misselijk, het werd zwart voor mijn ogen. Ik barstte in huilen uit, en kon me niet meer verzetten. Ze hebben toen al mijn vingerafdrukken genomen.”

Liegen

“En wie staat er buiten de cel toen ik terugkwam? De dokter. Die was gewoon aanwezig, maar hadden ze niet eerder opgeroepen. De dokter constateerde dat ik mijn pols en rib had gebroken en dat ik naar het ziekenhuis gebracht zou moeten. Ik kreeg twee paracetamol en de dokter ging weer. Maar ik werd niet naar het ziekenhuis gebracht, want ze wilden me verhoren. Gelukkig kreeg ik toen ook mijn advocaat telefonisch te spreken. We spraken af dat zij telefonisch bij het verhoor zou zijn. Toen pas werd ik gefouilleerd en mijn ketting en mijn elastiekje werden afgepakt. Want stel je voor dat je haar goed zit. Ook mijn op maat gemaakte oortjes werden meegenomen, maar die werden blijkbaar niet in de fouilleerzak gestopt en zijn nu door de politie kwijtgemaakt. Die kosten wel een paar honderd euro.”

“De agente die eerder haar nagels in mijn vingers had gezet, kwam me vertellen dat ze met mijn advocaat had gesproken. ‘Je advocaat kan er niet bij zijn, bij het verhoor. Ze heeft het heel erg druk, er zijn veel arrestanten en het is weekend’. Ze stond dus recht in mijn gezicht te liegen, want ik had mijn advocaat net gesproken. ‘Ja, maar daarna heb ik haar alsnog gesproken en toen zei ze dat’, beweerde ze glashard. Op dat moment kwam een van de arrestantenverzorgers aanlopen met een telefoon: ‘De advocaat, voor het verhoor’. Als arrestant ben je helemaal in hun macht. Ik weet dat ze mogen liegen, maar over het bellen van de dokter, over je advocaat mogen ze niet liegen. Tijdens het verhoor zat de agent die mijn rib had gebroken te typen. Ik heb gezegd dat ik me niet veilig voelde. Dat werd in het verslag gezet. En na het verhoor werd ik op straat gepleurd. Niet naar het ziekenhuis gebracht, nee, gewoon zo buiten gegooid. Het was toen tien uur ‘s avonds, en ik had vanaf één uur alleen die twee paracetamol gehad. In het ziekenhuis werd mijn pols in het gips gezet. Nog voordat het gips droog was, stond er al een XR-logo op. Toen naar huis.”

Schaf de politiestaat af

“De dag erna, op maandag, heb ik wat gewerkt, maar door de pijn kon ik me niet concentreren. En de dag daarop, Prinsjesdag, werd ik om acht uur ‘s ochtends gebeld. De politie stond voor mijn deur, maar de bel deed het niet goed. Ze hadden een bevel tot aanhouding en tot binnentreden. ‘Dat is niet nodig’, zei ik, ‘ik kom wel naar buiten’. Ik ging met hen mee en vroeg hen om mijn advocaat te bellen. Het was toen kwart over acht, maar ze belden mijn advocaat pas om tien uur. Ik was boos dat ze mij hadden gearresteerd, maar ze bleven zeggen: ‘Wij zijn slechts de messenger’. ‘Nee’, zei ik, ‘jullie zijn onderdeel van een onderdrukkend regime’. Ze hadden in plaats van mij op te halen beter kunnen patrouilleren, want die dag waren er allemaal dingen op het spoor gelegd en het hele treinverkeer lag plat. Ze zetten me in een ophoudcel. Ik begon te zingen zoals ik altijd doe.”

“Bij het verhoor vertelden ze me dat ik voor opruiing was aangehouden. Het bleek te gaan om een uitspraak die ik had gedaan op 9 september tegen de journalist van SBS6 Nieuws van de dag. De naam van dat programma is overigens dezelfde naam als een collaboratiekrant tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar dan een die wél na de oorlog is gestopt, in tegenstelling tot De Telegraaf. Ik was geïnterviewd bij de rechtbank, toen de uitspraak kwam over de april-blokkade van de A12, waarvoor zes mensen zijn veroordeeld. Ik vroeg toen mensen om mee te doen aan de blokkade van 19 september. Ik heb daarbij ook uitgelegd dat demonstreren mag, dat het onderdeel is van de checks and balances in een democratie. Maar bij de uitzending bleek er veel uitgeknipt. Wat er wel in zat: een commentaar van de televisiehost dat ‘deze persoon opgepakt moest worden’. Dus het OM heeft opdracht gekregen van een burger dat ik opgepakt moest worden, en dat hebben ze gedaan. In het verhoor heb ik toen met mijn advocaat uitgelegd dat ik dat geen opruiing vind. We mogen demonstreren, dat is geen strafbaar feit. En dús kan ik er niet voor opruien. Er is toegezegd dat de fossiele subsidies afgeschaft zouden worden, maar er gebeurt niets. We moeten wel demonstreren, want er wordt niets gedaan.”

In 2023 werden acht mensen opgepakt voor opruiing, omdat ze hadden opgeroepen om mee te doen aan de blokkade van 9 september 2023. Over die arrestaties was toen zoveel ophef dat die blokkade uitgroeide tot een van de grootste XR-blokkades ooit: 25.000 mensen deden mee. In 2024 sprak de VN Speciaal Rapporteur voor milieuverdedigers zijn “diepste zorgen” uit over de vervolging van deze vreedzame activisten en verzocht die de Nederlandse staat om de veroordelingen te schrappen en de vervolging te staken. Na een reactie van de Nederlandse overheid kwam er begin dit jaar een scherpere brief van de Speciaal Rapporteur waarin hij stelt dat “burgerlijke ongehoorzaamheid een beschermde vorm van protest is”. De “essentie ervan is dat het gaat om opzettelijke wetsovertreding met betrekking tot een kwestie van algemeen belang (zoals de bescherming van het milieu), die openbaar en geweldloos wordt uitgevoerd.” Omdat de Nederlandse staat is gebonden aan internationale regels is het “irrelevant dat ‘burgerlijke ongehoorzaamheid’ niet als juridische term wordt erkend in het Nederlandse recht”. De Speciaal Rapporteur hekelt het “afschrikwekkend effect op andere burgers die hun rechten willen uitoefenen” en stelt: “Het louter oproepen van andere burgers om deel te nemen aan een vreedzaam milieuprotest zou niet mogen leiden tot vervolging en veroordeling voor een ernstig strafbaar feit, zoals hier voor opruiing.” In februari dit jaar zou de Speciaal Rapporteur op bezoek komen in Nederland. Wat er uit het gesprek met de Nederlandse overheid is gekomen, is vooralsnog niet bekend. Het hoger beroep van de in 2023 gearresteerde activisten voor opruiing loopt nog.

“Ik breek de wet niet. Ik heb het recht om te demonstreren, ook op de snelweg. Het mag van onze wet. We moeten demonstreren. Het was hier de meest intense zomer ooit. Mijn schoonouders en oudtante hebben een app-groep aangemaakt deze zomer, waarin iedereen elke ochtend liet weten dat ze nog leefden. Ze zaten halfnaakt voor de ventilator om koel te blijven. Mensen gaan ook hier dood. Van de hittestress. In Europa zijn daar 35.000 mensen aan overleden. Niets doen is geen optie meer. Maar de VVD blijft grootgeldverdieners verdedigen. De politie treedt niet tegen hen op. ‘Wat verwacht je dan van ons’, vroegen de agenten. Ik zei: ‘Ga hen ophalen, die directeuren van Tata, KLM, Schiphol. Die vergunningen blijven overtreden’. Ze zaten breed te knikken, maar ja, bevelen…”

Twaalf over een

“Waarom werd ik thuis opgehaald, wilde mijn advocaat weten. ‘Uw cliënt is geen fan van de politie, we gingen er vanuit dat ze niet zou komen’, zei de agent. ‘Ik ben geen fan, maar ik zou wel komen als het in mijn belang is’, zei ik. ‘Ik heb ook trainingen gegeven over demonstratierecht aan de politie.’ U zong anti-politieliederen in uw cel, beweerde de agent. ‘A bas l’état policier (Schaf de politiestaat af, red), is Frans en is een politieke mening’, liet ik hen weten. ‘Ik ben een godvrezend christen, ik zong ook ‘Als alles duister is’ en ‘Laudate dominum’.’ ‘Dat zing ik ook met mijn kerkkoor’, merkte een van de agenten op. Vervolgens wilden ze weten of ik gezond was. Ik sloeg met mijn gips op de tafel en zei: ‘Geen commentaar’. ‘Dat heeft u wel genoteerd, toch?’, vroeg mijn advocaat.”

“Na het verhoor werd ik nog even vastgehouden. Ze hadden geen vegan eten. Ik had gehoopt op ‘de fruit experience’. Die is beroemd onder XR-activisten. Dat is het opschrift op de verpakking van je jam die je in de cel bij je boterham krijgt. Die kreeg ik niet, uiteindelijk wel een appel en een banaan. Toen ik werd vrijgelaten zeiden ze: ‘Er staat een heel clubje op je te wachten’. Ze hadden twee speakers en draaiden: ‘Als alles duister is’, ‘Laudate dominum’ en ‘A bas l’état policier’. Ze hadden speciaal een playlist voor mij gemaakt. En toen kreeg ik echt eten. De beweging is zo mooi en lief. Mensen kwamen speciaal voor mij voor de deur staan. Dat deed me echt heel goed. Want mijn leven is wel veranderd. Ik schrik als ik een politieauto zie of een sirene hoor. Hoe ik behandeld ben, heeft mij heel diep geraakt. Ik merk dat ze queer mensen harder aanpakken. En ik ben op tv geweest. Ze willen mij aanpakken omdat ik een harde stem ben. Om mij het zwijgen op te leggen, dat zou voor hen een succes zijn. Maar het maakt mij feller. Ik zal niet zwijgen. Als iemand heeft meegeholpen aan mij radicaler maken, dan is het de politie zelf. Ik heb me bij XR aangesloten toen in 2023 die mensen voor opruiing van hun bed werden gelicht. Vreedzame klimaatactivisten die als criminelen worden behandeld. Het OM en de politie gaan anders met ons om. De relschoppers van het Malieveld, met hun nazi-symboliek, Hitlergroeten, illegaal vuurwerk en geweld waren dezelfde dag vrij. Maar onze chauffeurs, van de blokkade op diezelfde dag, kwamen pas na drie dagen vrij. Op maandag, om ongeveer twaalf over een.”

“Het OM wil ons criminaliseren. Maar het demonstratierecht is om de democratie te beschermen. Wij zijn geen anti-democraten. Autocraten worden vaak democratisch verkozen. En zullen dan het tegengeluid weghalen. Onze barricade moet beschermd worden, ook al is die een luis in de pels. Onze blokkade-actie van 19 september zat in de uitzending van Arjen Lubach. Hij lichtte eruit dat er een volgens hem rare slogan op het asfalt was geschreven: ‘Groetjes van Puk’. Zij begrijpen die context niet. Dat was voor mij gedaan. Het is een boodschap aan onszelf: we laten ons niet stoppen door politiegeweld en intimidatie.”

Mariët van Bommel

Noot

(*) In maart dit jaar bevestigde het Europese Hof van Justitie opnieuw dat de politie niet zomaar biometrische gegevens (waaronder foto’s en vingerafdrukken) mag verzamelen. Per geval moet apart worden gemotiveerd waarom dit strikt noodzakelijk is. Dus niet standaard omdat iemand verdachte is van een strafbaar feit waar een maximumstraf van vier jaar of hoger op staat (de zogenaamde “B-feiten”, zoals bijvoorbeeld blokkeren van een landweg). De politie zegt vaak niet op de hoogte te zijn van dit arrest, zodat ze kunnen eisen dat ze vingerafdrukken mogen afnemen. Dit klopt dus lang niet altijd! Als jou dit overkomt, vraag om je advocaat en laat in ieder geval opgeschreven worden dat je het er niet mee eens bent.