Waarom Rob de Wijk van HCSS vredesdemonstranten uitmaakt voor “nuttige idioten”
“De ‘nuttige idioten’ bij de vredesdemonstratie op de Dam, ontvankelijk voor de Russische propaganda, hadden beter tégen Poetin kunnen demonstreren, schrijft Rob de Wijk in Trouw. Want Rusland heeft geen behoefte aan de-escalatie en diplomatie.” Aldus een post van The Hague Centre for Strategic Studies op Bluesky. Maar die demonstratie was óók tegen Poetin. Toch gebruikt De Wijk heftige woorden, waarbij een grote groep tegenstanders van Poetin ironisch genoeg wordt weggezet als “idioten” (en op zijn ergst als infiltranten). De grote vraag: waarom?
Om te beginnen: de demonstratie was gericht tegen elke vorm van militair imperialisme. Dat van Trump en Netanyahu in Iran en Libanon, en ook dat van Poetin in Oekraïne. Een rechtvaardige, duurzame vrede in Oekraïne met veiligheidsgaranties was zelfs één van de eisen.
De beschuldigingen van De Wijk zijn vrijwel geheel gebaseerd op de aanwezigheid van De Andere Krant, die een beeldschermwagen naast de demonstratie had geparkeerd om te waarschuwen voor zogenaamde “Russofobie” en op te roepen tot bondgenootschap met Rusland.
De Andere Krant had er baat bij om de demonstratie te proberen te kapen. Voor hen is het positief als heel Nederland denkt dat de duizenden demonstranten, hun bondgenoten zijn. Daar waren de demonstranten het niet mee eens, en aanwezige anti-fascisten probeerden hen (deels succesvol) weg te jagen.
Dus je zou zeggen: De Wijk moet heel gelukkig zijn dat de vredesdemonstratie niet pro-Russisch was! Toch doet hij zijn uiterste best om met spijkers op laag water alle vredesdemonstranten uit te maken voor “idioten”, als pionnen van Poetin in Nederland. Waarom?
Daarvoor moeten we wat weten over HCSS. Ze presenteren zichzelf als een wetenschappelijk en onafhankelijk onderzoeksbureau dat publieke organisaties en private bedrijven adviseert, en probeert de publieke opinie te informeren over geopolitieke onderwerpen.
Uit onderzoek van De Volkskrant blijkt echter dat HCSS een for-profit bedrijf is, waarvan de onderzoekers ook gelijk de aandeelhouders zijn. HCSS is erg gericht op pr en “gezien worden”, en lijkt daarmee meer op een lobbybedrijf dan een onderzoeksinstelling.
Een voorbeeld dat De Volkskrant aanhaalt is dat HCSS zeer positief adviseert over de noodzaak van mijnbouw in Europa, terwijl mijnbedrijf Tasman Metals één van hun cliënten was. Bedient HCSS niet gewoon haar klanten met dit soort onderzoeken?
Op de klantenlijst van HCSS staan nog meer organisaties die de “onafhankelijkheid” van HCSS kunnen beïnvloeden. Onder de klanten bevinden zich het Amerikaanse leger, het Nederlandse ministerie van Defensie, de NAVO, de Duitse wapenproducent Blücher GmbH en de Amerikaanse wapenproducent IBM.
(Ook Ko Colijn van Clingendael zegt: het leger gebruikte HCSS als sokpop, want “de schoorsteen moet blijven roken”.)
Deze organisaties kunnen het schijnbaar neutrale en objectieve onderzoeksinstituut HCSS gebruiken om hun standpunten in talkshows en radioprogramma’s te verkondigen, en te voorzien van een zweem van geloofwaardigheid. Voor een bedrijf als HCSS is geloofwaardigheid het product.
Deze strategie is niet nieuw. De tabaksindustrie heeft het gebruik van dit soort “think tanks” zo goed als uitgevonden. Niemand gelooft Philip Morris als het om sigaretten gaat, maar allerlei neutraal ogende “instituten” zijn makkelijker te geloven.
Dan zijn er ook nog de directe financiële belangen van HCSS-adviseurs. Zo vertelt HCSS-adviseur Patrick Bolder hoe je moet investeren in de wapenindustrie. Terwijl hij zelf een consultancy heeft voor de wapenindustrie.
Die geloofwaardigheid die voor HCSS zo belangrijk is, wordt primair gevoed door hoe vaak ze op tv willen verschijnen. HCSS-adviseurs zijn bereid overal aan te schuiven. Dat is voor hen natuurlijk ook een verkooppunt, zoals je hier kan zien.
Die “geloofwaardigheid” door media-optreden is een slang die de eigen staart opeet. Als een analist eenmaal in één programma is aangesloten en kritiekloos heeft mogen spuien, dan worden ze vervolgens ook in andere programma’s uitgenodigd. Het houdt zichzelf in stand.
Het is zelfs zo dat Rob de Wijk met enige regelmaat de Tweede Kamer mag adviseren als het gaat over legerzaken. HCSS wordt ook daar als een expert aangehoord, ondanks hun overduidelijke commerciële belangen bij meer wapenuitgaven.
De Wijk doet zelf ook een duit in het zakje om zijn geloofwaardigheid te vergroten. Zo beweerde hij lang dat hij van de Amerikanen had gehoord waar Bin Laden verscholen zat. Tex de Wit luistert hem voor geloven aan.
Maar uit onderzoek van De Volkskrant blijkt dat zijn verhaal niet steekhoudend is. Hij lijkt zijn invloed en kennis schromelijk te hebben overdreven. Ook wou hij zijn stellingen niet onderbouwen, want al die aantekeningen zouden “geheim” zijn.
De Wijk heeft hierover een klacht ingediend bij de Raad voor de Journalistiek, maar die gaven De Volkskrant gelijk, deels omdat het verhaal van De Wijk “vol ongerijmdheden” zat. Desondanks mag hij nog overal aanschuiven.
Het moge duidelijk zijn wat het directe, financiële belang is van HCSS om een angstcultuur te kweken richting vredesdemonstranten. Als elke vredesdemonstrant een Russische spion kan zijn, dan is het makkelijk om elke kritiek op bewapening als verdacht weg te zetten.
Dat doet De Wijk dan ook in zijn stuk. Volgens hem zit ontregelen bij Russen “in de genen”. Naast dat dit natuurlijk compleet racistisch is, zet hij elke kritiek op bewapening weg als “ontregeling”, en zelfs Russische “ontregeling”. Of: iedereen die het niet met mij eens is, is een Poetinvriend!
De Wijk creëert hier een aantal valse tweedelingen. Volgens hem kun je kiezen voor meer bewapening óf winst van Rusland. Niet verder bewapenen is geen optie volgens hem. Dús kan je volgens hem alleen kiezen tussen bezuinigen op zorg, óf de staatsschuld op laten lopen. Dat laatste is ook geen optie.
Zo zien we dus dat het eigenlijk helemaal niet meer gaat om De Andere Krant of pro-Russische elementen. Rob de Wijk heeft zijn mening tot absolute waarheid verheven, en stelt dat iedereen die het niet met hem eens is (over bezuinigen of de dienstplicht), een nuttige idioot van het Kremlin is.
Volgens besteedt hij geen woord aan de Amerikaanse aanvallen op Iran en Venezuela, en de genocide van Israël in Palestina. Daar ging de demonstratie ook over, maar door compleet te focussen op die “vermeende” Russische infiltratie, hoeft hij die onderwerpen ook niet te bespreken.
Iets dat het Amerikaanse ministerie van Oorlog, een grote klant van HCSS, vast niet erg vindt.
De sfeer die HCSS wil creëren lijkt op die van de “red scare”, waarbij tijdens de Koude Oorlog iedereen die maar een beetje links was werd verdacht van samenwerking met de Sovjetunie. Veel mensen zijn toen ontslagen voor hun vermeende connecties.
Als daar, zoals in het geval van de vredesdemonstranten, geen bewijs voor is, gaat dit frame al snel gelijkenissen vertonen met een samenzweringstheorie. Dan gaan mensen allerlei niet-bestaande connecties bedenken. Zoals NOS-verslaggever Wessel de Jong.
Als die samenzweringsgedachten vervolgens geen krachtige tegenspraak krijgen, kan zo’n red scare zich makkelijk ontpoppen tot een massahysterie, waarbij mensen elkaar gaan opjutten. Zoals toen MI5 tijdens de Tweede Wereldoorlog de jacht opende op gele truien.
En die hysterie kan vervolgens worden gebruikt door de regering om tegenstanders van hun bewapeningsplannen in een slecht daglicht te zetten, of zelfs te vervolgen. Zo krijgt de AIVD vrij spel om mogelijke “vijanden” te bespioneren, zonder veel controle.
Dit is allemaal óók de oorlogskoorts: het geven van een vrijbrief aan de geheime politie, het uitbreiden van het leger, het creëren van allerlei vergaande noodbevoegdheden voor de regering… En ook de angstkoorts die wordt gecreëerd richting iedereen die hier kritisch op is.
Dus zo krijg je iemand als Rob de Wijk, die De Andere Krant met hun gefaalde kapingsactie tóch de overwinning wil geven en in de spotlights wil zetten. Niet omdat hij hetzelfde gelooft, maar omdat hij er enorme baat bij heeft dat ze bestaan. Om zo al zijn critici weg te zetten.
En dan de vraag: hoe lang totdat iemand mij ervan beschuldigd dat ik met mijn kritiek verwarring zaai en Poetin in de kaart speel door dit allemaal op te schrijven? We gaan het meemaken…
Bo Salomons
(Dit artikel verscheen eerder als draadje op Bluesky.)