“Voor het woord ‘kinderopvangtoeslagenschandaal’ hebben we het echt verdacht weinig over kinderen!” – speeches bij de Mars met de Moeders

Gisteren deden ruim honderd mensen mee aan weer een strijdbare Mars met de Moeders in Rotterdam. De derde in zeven jaar. De moeders blijven ook na al die tijd onvermoeibaar doorzetten met hun strijd tegen de gevolgen van het racistische belastingtoeslagenschandaal. Deze keer stonden hun kinderen centraal, en die hielden een aantal heel mooie speeches die je hieronder kunt lezen. (Beelden van de vorige mars, vijf jaar geleden, zie je trouwens hier.)

“We zijn er nog en we blijven ook staan. Deze keer zijn we niet alleen, deze keer hebben onze kinderen bij ons. Toen waren ze klein, nu hebben ze een stem. Gezinherstel begint bij verbinden met elkaar, eenheid. Het toeslagenaffaire heeft ons niet kapot gekregen, wij gaan hier iets moois van maken. We zijn allemaal gelijk en samen kunnen we wat bereiken”, werd gezegd vooraf aan de mars voor de ingang van het stadhuis aan de Coolsingel.

Naar jongeren luisteren

Een van die jongeren, Zahra, vulde aan: “Ik wilde nog een keer zeggen dat het heel bijzonder is om hier te staan, zeven jaar na de eerste ronde. Toen stonden jullie hier als moeders eigenlijk voor jullie gezinnen, en wij zaten thuis. En nu voelen we de veiligheid als kinderen om hier ook te staan. Het is heel jammer dat we hier na zeven jaar nog steeds staan. Ik had het heel graag anders gezien, en ik denk jij ook. We hadden heel graag andere dingen willen doen in ons leven.

Dit hadden we niet willen worden als we later groot zijn, maar dat gaan we ook niet worden als we later groot zijn. Ik wil jullie als moeders die deze hele beweging hebben gecarried op jullie schouders, en heel Nederland eigenlijk hebben gecarried op jullie schouders, heel erg bedanken. Ik kijk jou aan, maar ik bedoel echt elke moeder hier, en hoe bijzonder is het dat we hier samen staan.

Zeven jaar geleden eigenlijk alleen de Mars met de Moeders, en nu zoveel verschillende mensen die naast ons allemaal komen staan. Dus kinderen die ernaast staan, vrijwilligers die ernaast staan, die komen luisteren, de wethouder die er is, verschillende organisaties. Dat hadden we een aantal jaar geleden niet durven dromen. Maar nu is het dus ook wel echt tijd dat er eindelijk een keer naar kinderen en jongeren geluisterd gaat worden.”

Dossiers ophalen

Aanwezig was ook Renske Leijten, het toenmalige SP-Kamerlid dat vanaf het begin naast de moeders heeft gestaan. “Dit is de ontwikkeling van zeven jaar dames en heren”, zei ze. “Zeven jaar geleden verzamelden we om half negen ’s ochtends bij metrostation Wilheminaplein. En daar waaiden we weg tussen Justitie en het belastingkantoor. Dat is nu een beetje overkapt. En we wisten niet hoeveel mensen er zouden komen. We wisten niet: zijn er mensen met bordjes of spandoeken. Maar dit is een van de spandoeken die destijds gemaakt is door Debbie. Debbie is er vandaag niet bij. Maar dit was perfect wat het was. Ze gingen hun dossier ophalen. Ze wilden weten waarom ze fraudeur waren, of in ieder geval zo werden genoemd.

En toen die dossiers er kwamen, toen kwam echt het toeslagenschandaal in een stroomversnelling. Staatssecretaris van Financiën Menno Snel kon het niet meer uitleggen waarom ze zwartgelakt waren. Vrij snel gingen minister-president Rutte en minister van Financiën Hoekstra in gesprek met honderden mensen. En sindsdien loopt eigenlijk de erkenning van het toeslagenschandaal, en nog ook het herstel. Wat ik heel bijzonder vind is dat we hier weer zijn.

Het is heel treurig dat het al zeven jaar duurt. Maar ik vind het heel bijzonder dat de volgende generatie er is. Want wat wij bespraken zeven jaar geleden was, eigenlijk alle ouders zeiden: ik doe dit voor mijn kinderen. Maar laat ze met rust. Wij strijden want onze kinderen moeten de ruimte hebben om op te groeien. En inmiddels zijn de kinderen groot genoeg om hun eigen stem te hebben. En dat is goed. Goed dat het gehoord wordt, maar het is heel triest dat het nodig is. Dank jullie wel dat jullie er zijn. En laten we hopen dat de volgende keer dat we hier zijn het een waardige herdenkingsmars is. En niet meer een eis om het herstel nou eindelijk af te ronden.”

Overlevingsstand

De toespraken van de kinderen zelf waren zeer emotioneel. Hun verdriet was goed zichtbaar en voelbaar voor alle deelnemers aan de mars. De moeders en veel andere deelnemers hielden het niet droog. Elwin hield zijn zeer indrukwekkende speech bij het stadhuis, en later nogmaals na afloop van de mars.

“Rotterdam, goedemorgen. Mijn naam is Elwin, 31 jaar, kind gedupeerde. Geboren en getogen Rotterdammer, in hart en nieren. Vandaag sta ik hier gelukkig niet alleen, maar er zijn nog heel veel andere mensen voor wie ik praat. Ik praat voor alle jongeren en alle alleenstaande moeders. Mijn eerste herinneringen aan de toeslagaffaire gaan terug naar mijn jeugd. Als kind van 14 begon het. Ik begreep niet altijd wat er precies speelde thuis, maar ik merkte snel dat er spanning was, onzekerheid en veel ruzie. Dingen die voor andere kinderen misschien vanzelfsprekend waren, waren dat bij ons niet.

Wat ik belangrijk vind is dat er eindelijk wordt geluisterd naar jongeren die dit van dichtbij hebben meegemaakt. Vaak is er gesproken over ouders, financiële schade, herstel, maar achter iedere ouder staat ook een kind. Kinderen die opgegroeid zijn met de gevolgen, zonder dat ze daar invloed op hebben gehad. Voor mij persoonlijk betekent het heel veel om hier vandaag te staan. Ik geef les op de Passercollege in IJsselmonde, Rotterdam, waar ik elke dag met trots kinderen mag helpen. Want kinderen zijn de toekomst.

Het is voor mij een van de eerste keren dat ik daadwerkelijk het gevoel heb dat er ruimte is voor mijn verhaal. Dat er niet alleen over ons wordt gesproken, maar dat we ook eindelijk zelf mogen praten over wat het met ons heeft gedaan. Erkenning begint met luisteren, niet met invullen wat iemand heeft meegemaakt. Maar de ruimte geven om dat zelf te vertellen.

Ik vind het belangrijk dat Nederland naar jongeren luistert. Tijdens het toeslagenschandaal werd er veel gesproken over ouders, dossiers, financiële gevolgen. Maar kinderen die opgroeien in Nederland hebben ook een verhaal. We werden misschien niet rechtstreeks aangesproken door de overheid, maar we leefden iedere dag, week in week uit, met de gevolgen.

Stoppen met opleidingen om te gaan werken. Verantwoordelijkheid dragen op een jonge leeftijd om je alleenstaande moeder bij te staan. Je eigen dromen vergeten en keihard overleven. Je bent constant bezig met je omgeving, je familie en hoe het thuis gaat. Uiteindelijk sta je voortdurend in overlevingsstand.

Maar het lastige is dat het allemaal voor mij normaal is geworden. Het betekent niet gelijk dat het goed met je gaat, maar je bent wel dankbaar voor alles en iedereen om je heen. We moeten niet alleen vragen wat er gebeurd is, maar ook wat er met ons is gedaan, en wat het met ons heeft gedaan. Voor mij is erkenning alles en superbelangrijk. Toen ik voor het eerst het gevoel kreeg dat er naar mij werd geluisterd, voelde ik mij gezien. Niet als dossier, niet als nummer, maar gewoon als Elwin. En daarin wil ik RiSE, Doushi, Zahra, Leila en alle luisterbuddies bedanken.

Ik ben iemand die niet graag praat voor de media. Maar vandaag weet ik en voel ik dat ik het niet alleen voor mezelf doe. Ik doe dit voor alle jongeren nogmaals, alle gedupeerde ouders en ook voor mijn dochter. Ik wil haar een andere toekomst geven dan wat ik heb gekregen. Maar toen ik bij RiSE binnenstapte, realiseerde ik me voor het eerst dat ik er nooit zo naar heb gekeken. Haar tronen wil ik niet alleen voor mijn dochter verbreken, maar ook voor mezelf.

Alle jongeren die daar recht op hebben. Alle jongeren hebben recht op rust. Ze moeten ook gezien worden. Ze hoeven niet altijd maar sterk te blijven, en alles zelf op te lossen. Dit is het eerste keer dat ik publiekelijk hierover praat en mijn ervaringen deel. Ik vind dit spannend. Waarom? Het is rauw, het is persoonlijk. En het zijn dingen waar ik een lange tijd geen ruimte voor heb gehad.

Na ongeveer 15 jaar heb ik nu pas het gevoel dat ik daadwerkelijk aan mijn eigen herstel kan werken. En dat gun ik anderen ook, en het is tijd. Als ik Nederland iets zou willen meegeven, dan is het dit: vergeet de kinderen niet. Nogmaals, achter iedere oude die geraakt is, staan kinderen die een eigen verhaal hebben. Kinderen die misschien nu al volwassen zijn, maar die de gevolgen nog steeds met zich meedragen tot de dag van vandaag.

Kijk niet alleen wat er destijds financieel is misgegaan. Kijk ook naar het menselijke gedeelte. Een dossier kan vandaag misschien gesloten worden, maar dat betekent niet dat iemands verhaal klaar is. Luister niet alleen om te reageren. Luister om te begrijpen. Geef mensen de ruimte om hun verhaal te vertellen, op hun eigen tempo en eigen manier. Uiteindelijk wil ik niet dat mensen mij alleen zien als een kind dat geraakt is door het toeslagenschandaal. Ik wil ook gezien worden als Elwin. En ik denk dat dit voor heel veel mensen geldt. Dank u wel.”

“We voelden thuis de angst”

Ook de twaalfjarige Jayda hield vooraf en na afloop van de mars een toespraak: “Lieve mensen, mijn naam is Jayda, en ik ben een kind van het toeslagenschandaal. Misschien waren wij niet de enigen die de brieven kregen, maar we voelden thuis wel de angst. We zagen onze ouders verdrietig zijn. We voelden dat er problemen waren en dat er veel spanning was. Sommige kinderen zijn hun huis kwijtgeraakt, sommige kinderen konden niet meer bij hun mama of papa wonen. Sommige waren nog maar kinderen. We wilden gewoon zorgeloos kunnen spelen, lachen en gelukkig zijn.

Maar ook wij hebben dit allemaal meegemaakt. Wij willen ook gehoord worden, want wij zijn er ook. Wij tellen ook mee. Vandaag loop ik mee voor mama en voor alle andere mama’s die zijn blijven vechten. Maar ik loop ook mee voor alle kinderen die nog wachten op hulp, eerlijkheid en nieuwe kans. Want kinderen horen niet verdrietig te zijn door de fouten die de overheid heeft gemaakt. Wij zijn kinderen, wij verdienen een veilige toekomst. Dank jullie wel.”

Niet durven dromen

Ook Zahra kwam na afloop van de mars, bij het belastingkantoor, nogmaals aan het woord. Ze vertelde over haar strijd. “Mijn naam is Zahra met een Z. Ik ben 24 jaar en toen ik 17 was ontmoette ik iemand, en die vroeg mij wat ik wilde worden als ik later groot ben. En ik weet nog dat ik zei dat ik niet durfde te dromen. En dat was niet omdat ik niet zag dat er hele mooie dingen konden gebeuren in de wereld, maar het was heel erg om voor mezelf te voorkomen dat ik zou raken in een teleurstelling. Ik dacht dat niet elke toekomst een mogelijkheid was voor iedereen in Nederland. Want dat was de realiteit, want niet elk heden is mogelijk voor iedereen. En toen begon eigenlijk een soort van mijn strijd naar rechtvaardigheid. Voor het woord “kinderopvangtoeslagenschandaal” hebben we het echt verdacht weinig over kinderen. Toch?

En omdat ik dacht: iemand moet het gaan hebben over de kinderen, schreef ik een brief naar het ministerie van Financiën. En daar hebben ze nooit op geantwoord, maar op een gegeven moment kreeg ik wel een uitnodiging. En van het ene kwam het ander, en toen viel het kabinet ineens. En toen stond ik ineens in de kamer met Mark Rutte, die nog steeds niet genoeg verantwoordelijkheid nam in mijn ogen. En heel veel fast forward is daar uiteindelijk na heel veel dialoog met ouders, kinderen, jongeren, professionals, Stichting Gelijkwaardig Herstel uit ontstaan. En is daarna ook nog RiSE ontstaan, die zich focust op kinderen en jongeren die recht hebben op rechtvaardigheid.

All of this to say, vroeger durfde ik niet te dromen, omdat ik gewoon heel bang was dat mijn toekomst er niet uit ging zien, op een manier waarvan ik hoopte dat het eruit ging zien. Omdat een onrechtmatige daad onze samenleving in twee heeft gesplitst. Vijftien jaar geleden zijn er bewust keuzes gemaakt. Er is genoeg bewijs voor dat dit bewust is gedaan. Er is vijftien jaar geleden een soort slag ingehakt in onze samenleving, die ons heeft afgesplitst in mensen die er niet meer bij mogen horen, en mensen die zonder zorgen eigenlijk verder zijn blijven leven.

Zeven jaar geleden stonden de moeders hier voor het eerst, op zoek naar gerechtigheid, namens alle honderdduizend kinderen en jongeren. En in de afgelopen zeven jaar hebben we eigenlijk samen gewerkt aan het weer uitwissen van die slag in onze samenleving. Ik vind het heel bijzonder om hier te staan en te zeggen dat ik eindelijk durf te dromen. En dat ik voor het eerst in mijn leven ook kan zeggen dat ik echt trots ben op iedereen die hier staat. En dat zeg ik niet licht.

Ik vond dat het twaalfjarige meisjes het beter deed. Maar goed, ik kijk gewoon naar jou en dan voel ik me heel erg vertrouwd in deze crowd. Vijftien jaar geleden durfde ik niet te dromen. Maar als ik het iemand gun om wel te dromen, dan ben jij het. En ik wil dat we allemaal niet vergeten dat we dit voor jou doen. En voor honderdduizend andere kinderen en jongeren die geraakt zijn. En als ik dan mag dromen, dan droom ik van dat we hier, in de woorden van Renske Leijten net, volgend jaar met z’n allen weer staan. Of misschien twee jaar, of hoe lang het mag duren, want herstel kun je niet dwingen. Maar hoop ik dat we hier binnenkort weer staan om te zeggen dat we het allemaal hebben overleefd. Maar dat we vooral ook hebben leren leven, hebben leren dromen met z’n allen. En hebben geleerd van wat dit allemaal in onze samenleving heeft gedaan. En dat is denk ik het allerbelangrijkste.”

Feministische solidariteit

Namens Dolle Mina hield Joice Alves dos Santos bij het belastingkantoor een speech: “Hallo allemaal. Toen ik gevraagd werd om hier vandaag te spreken namens Dolle Mina, moest ik meteen terugdenken aan een training die ik heb gegeven. Er stond een jonge man met bokshandschoenen aan tegenover mij, terwijl ik de padsen ophield. Als kind is hij slachtoffer geworden van het toeslagenschandaal.

Wat je niet alleen in hem zag maar ook voelde, was een enorme vechtlust. Een eeuwige, loodzware strijd tegen het onrecht dat zijn familie was aangedaan. Tijdens de training gaf ik hem de opdracht om te vertragen. Op dat moment zag ik het gevecht letterlijk in zijn lichaam gebeuren, een lichaam wat zo gewend was om te vechten. Zijn pijn kwam hard bij mij binnen, het was voelbaar in de ruimte. Maar toen hij het aandurfde om los te laten, en met een diepe zucht zijn schouders liet zakken en ontspande… dat was zo ontzettend mooi om te zien. Dat moment liet mij duidelijk zien wat dit schandaal met mensen doet. Het zet je constant in de overlevingsstand. Het dwingt je tot een gevecht dat nooit lijkt te stoppen.

Als we naar het wereldnieuws kijken, zien we overal onrecht en geweld. Het is logisch en goed dat er vanuit de feministische beweging veel aandacht is voor die wereldwijde strijd. Internationale solidariteit hoort bij wie we zijn, en die vuist moeten we blijven maken. Maar als we te lang naar de horizon kijken, verliezen we soms uit het oog wat er recht voor onze voeten gebeurt. We vergeten de strijd in onze eigen achtertuin.

Vandaag staan we hier voor de Mars voor Moeders. En de realiteit die ons hier brengt, is pijnlijk feitelijk. Het toeslagenschandaal in Nederland is geen organisatorische fout of een bureaucratische misrekening. Het is een diep onrecht dat met verwoestende gevolgen door de levens van deze gezinnen is heen gegaan. Het trof moeders die deden wat de overheid van hen vroeg: werken en zorgen combineren. De overheid, die er hoort te zijn om deze gezinnen te ondersteunen en te beschermen, veranderde in een wantrouwende machine. Tienduizenden ouders werden onterecht als fraudeur bestempeld. Dit leidde tot acute armoede, diepe psychische nood, kapotte huwelijken en, het meest onvoorstelbare, kinderen die uit huis zijn geplaatst. De cijfers laten bovendien zien dat dit onrecht niet blind was. Het trof onevenredig vaak moeders met een migratieachtergrond, alleenstaande moeders en gezinnen met een lager inkomen.

Dit maakt het toeslagenschandaal tot een fundamenteel feministisch vraagstuk. Het raakt direct aan de economische zelfstandigheid en de veiligheid van vrouwen en hun kinderen. Precies de thema’s waar Dolle Mina al in de jaren zeventig voor streed. En dat brengt ons bij onze eigen verantwoordelijkheid als feministen vandaag. Feminisme bewijst zijn waarde pas op het moment dat het solidair is met degenen die het hardst worden getroffen. Intersectioneel feminisme betekent dat we niet selectief kunnen zijn in onze steun. We kunnen niet geloofwaardig strijden voor gelijkheid, als we wegkijken wanneer moeders in ons eigen land door institutioneel racisme en klasse-onrecht zijn geraakt.

Laten we die verantwoordelijkheid nemen. Door te luisteren naar jullie verhalen. Niet om jullie strijd over te nemen, want die pijn is van jullie, maar om naast jullie te gaan staan. Wij kunnen onze stem, onze positie en onze kracht voor jullie inzetten, totdat het onrecht niet alleen op papier is erkend, maar in de praktijk is hersteld. Dank jullie wel.”

Eric Krebbers