“Stop met eren van foute heren!” Weg met dat standbeeld in Hoorn

Afgelopen zaterdag was er in Hoorn alweer de vijfde van een reeks van tien geplande demonstraties voor het verplaatsen van het standbeeld van de koloniale genocidepleger Jan Pieterszoon Coen naar het Westfries museum. Gisteren publiceerden we een verklaring van de Werkgroep Slavernijverleden Hoorn, waar Doorbraak aan meedoet, over de miniatuurstandbeeldjes die coenofielen zaterdag trots toonden. Na onze verslagen van de eerste, tweede, derde en vierde demonstratie dit keer een stuk van onze gastauteur Peter Storm over zijn beleving van de vijfde actie.

Your Local Pirates – het muziekduo dat Joke en ik samen vormen – spelen in 2026 bij elk optreden in ieder geval ons nummer “De beelden bestormen”. Dat gaat over standbeelden van genocidale koloniale schurken zoals J.P. Coen. Dat lied is vast onderdeel van ons repertoire, omdat dit jaar elke maand een demonstratie tegen dat standbeeld wordt gehouden. De eerste was in maart, de laatste in december. Op de website van Doorbraak werden ze aangekondigd. Dat nummer “De beelden bestormen” gebruikten we om die maandelijkse demonstraties onder de aandacht te helpen brengen en tot die actie op te roepen.

Die acties zijn goed en nodig, want dat standbeeld moet daar weg. Coen was een koloniale schurk. Hij was als hoge functionaris van de VOC in de zeventiende eeuw verantwoordelijk voor het terroriseren, verdrijven en de dood in jagen van de bevolking van het eiland Banda: een genocide. Zo dwong hij een monopolie in de handel in de aldaar verbouwde foelie en nootmuskaat af, dat product waarmee de VOC enorme winsten beoogde en waarvoor die VOC dus over duizenden lijken ging. Nadat de overlevenden waren ontvoerd en gedeporteerd, voerde de VOC andere mensen naar het eiland om die als dwangarbeiders de foelie en nootmuskaat te laten verbouwen.

Welnu, je laat koloniale schurken als Coen niet zo in de openbare ruimte op een voetstuk staan – letterlijk. Weg ermee! Dat vergt actie, zoals eerder het verdrijven van de Zwarte Piet-karikatuurfiguur uit het Sinterklaasfeest actie van anti-racisten heeft gevergd. Tot nu toe was het er echter niet van gekomen om aan deze actie-estafette mee te doen. Voor afgelopen zaterdag, 18 juli, stond er weer eentje gepland, wederom op de Doorbraak-site vermeld en georganiseerd door de Werkgroep Slavernijverleden Hoorn en We Promise. En nu lukte het wel. Naar Hoorn dus, met mijn na veel gehannes uiteindelijk geregelde ov-kaart die kosteloos reizen buiten de spitsuren mogelijk maakte. Het was een mooie, goede actie.

Verzamelen bij het station, alwaar ik flink wat kameraden trof. Hartelijke begroetingen alom. Een plakkaat met leuzen in handen gekregen vanuit de organisatie. En lopen! Met een route door drukke winkelstraten, richting standbeeld. Leuzen roepen, continu. “Weg met J. P. Coen!”, “Stop met eren van foute heren!”, “1 2 3 4, J. P. Coen, hoort niet hier; 5 6 7 8 in het museum of anders de gracht” (ja, dat past in het ritme; gewoon triolen gebruiken 🙂 ), en zo meer. Onophoudelijk, waarbij organisatoren waren voorzien van megafoons.

Onderweg meerdere incidenten, ik heb niet alles zelf gezien. Wat ik wel zag: twee keer een man die trachtte iets van een vechtpartij uit te lokken en agressief deed. Ordehandhavers haalden beide personen weg, maar dat was het dan ook. No way dat de politie het daarbij zou hebben gelaten als een linkse actievoerder andersom een extreem-rechtse actie had verstoord. Dan was de kameraad van ons niet alleen weggehouden, maar ook aangehouden. Hier dus niet.

De route is dus naar het standbeeld – en daar was ook een tegendemonstratie, aangekondigd en al. Beide groepen in een eigen demonstrantenvak, met dranghekken afgebakend. Opvallend: de locatie voor de tegendemonstranten was aan twee kanten zo afgesloten, maar je kunt er aan twee kanten ook uit. Onze locatie echter was afgebakend met een lus van hekken: je kon maar aan één kant weg. We konden dus makkelijk worden ingesloten. Gelukkig gebeurde dat niet.

De tegendemonstratie was best een sneue vertoning, maar had ook echt creepy trekjes. Het waren vrijwel uitsluitend vrij oude mensen, vijftig-plus. Heldere leuzen? Nauwelijks. Vooral gebaren van minachting, ze lachten ons uit en dergelijke. Enkele borden hadden ze wel, waaronder eentje waarop stond: “Leren van de geschiedenis”! En ik maar denken dat juist wij dat probeerden, en zij de resultaten van dat leerproces afwezen… Even verderop, los van de tegendemonstratie, stond nog een tegenstander met een bord te proberen om ons af te zeiken en belachelijk te maken. Ook voor fascisten is het vormen van eenheid kennelijk nogal uitdaging.

Heel curieus en creepy: sommige tegendemonstranten hadden een beeldje van Coen in de hand. Iemand had een doos vol van die beeldjes meegenomen. Demonstranten hielden dat in de lucht. Het leek bijna een soort duivelsuitbanning via dat object – met ons als door demonen bezetenen? Het is duidelijk dat onze demonstratie door tegenstanders als een soort van heiligschennis wordt gezien. Dat heeft, denk ik, twee componenten. Er is de keiharde identificatie met het koloniale verleden, waar men trots op wil kunnen zijn. Dan komt kritiek op de Coen-verering niet bepaald goed uit, dan is de kritiek op deze genocidepleger niet welkom. Koloniaal racisme, in dienst van de glorie van Nederland en in het bijzonder van Hoorn.

En daar komt de tweede component bij kijken: wie aan Coen komt, komt aan Hoorn. Wat hier in het geding is, is ook een soort plaatselijke trots, lokaal chauvinisme dat mensen ertoe brengt: van onze Coen, van dat standbeeld, blijf je af! Het is een combinatie van dat plaatselijke chauvinisme met koloniaal racisme die de weerstand zo hardnekkig, krampachtig en soms regelrecht agressief maakt. Die weerstand is deels georganiseerd: het zijn niet zomaar enkel loslopende uiterst rechtse, lichtelijk verlopen types die we tegenover ons hadden. Die beeldjes die beschikbaar waren, de tegendemonstratie die was uitgeroepen en daadwerkelijk plaatsvond: mensen regelen dat, het gaat niet ‘vanzelf’. Zo schiet op plaatselijk niveau een soort van extreem-rechtse politiek wortel.

De tegendemonstratie was overigens niet enorm omvangrijk: ik denk vijftien, op het hoogtepunt misschien net twintig mensen. Maar tekenen van ergernis en vijandigheid jegens onze demonstratie waren er onderweg veel meer. Bijval voor ons bespeurde ik nauwelijks. En op de terugweg was er weer een poging van een tegenstander om met mensen van ons te gaan vechten. Later hoorde ik dat er ook een ei onze kant op was gegooid. Maar dat heb ik zelf niet gezien.

Terug nog even naar het plein, met ons als demonstranten – het standbeeld achter ons – en de tegenstanders tegenover ons. Wij waren met meer, ik denk een dertigtal demonstranten, met uiteenlopende leeftijden, flink wat jonge mensen ook. We hebben dus pakweg een uur leuzen staan roepen, af en toe onderbroken met hele korte praatjes door enkelen van ons. Zo wees een kameraad er op dat Coen niet alleen een genocidepleger was, maar ook een mensenhandelaar. En keer op keer “Kick out JP Coen, kick out JP Coen! (bye bye/ doeidoei/houdoe!)”. We wezen herhaaldelijk leuzen roepend met onze vingers naar het Westfries Museum, waar het standbeeld wat ons betreft heen kan. Dat museum ligt ook aan het plein waar het standbeeld staat, dus dat hoeft niet eens ver versleept. Maar in de gracht is natuurlijk ook uitstekend.

De terugweg verliep ongeveer als de heenweg, met het verschil dat we een deel van het traject op verzoek vanuit de organisatie in stilte aflegden: er was even verderop een uitvaart gaande, dat vroeg om respect. Ergens vond ik dat stukje stille tocht dat we deden ook best indrukwekkend. Geen leuzen, maar nadrukkelijk wel onze plakkaten zichtbaar, en het spandoek voorop.

De demonstratie sloten we af waar we waren begonnen. Bedankjes vanuit de organisatie aan de deelnemers, de aankondiging van de volgende demonstratie in de reeks – op 22 augustus wordt dat, als ik het correct heb onthouden – plakkaten terug naar de organisatie, afscheid nemen, in mijn geval nog napraten met kameraden onder het genot van een klein cafetaria-hapje – en weer naar huis. Mooie actie dus. Kom jij een volgende keer ook?

Peter Storm

(Dit artikel verscheen eerder op zijn weblog Egel. De beelden en enige van de links zijn door ons toegevoegd.)