SP: de laatste vlaggetjes verdwijnen van de zinkende modderschuit

T-shirt met geuzennaam (te koop bij derodelap.nl)

De afgelopen weken waren de politieke meningsverschillen binnen de SP weer volop in het nieuws. Niet iedereen in de eigen gelederen bleek blij met de behoefte van de partijleiding om per se de kapitalistische BV Nederland, met al z’n structureel racistisch en patriarchaal geweld, mee te besturen. Ook het angstvallig vasthouden aan de enige doelgroep die ze menen te kennen, het witte, meest reactionaire deel van de arbeidersklasse, is problematisch. Evenals het gebleken onvermogen om echt te profiteren van alle bestaande maatschappelijke onvrede over neo-liberalisme, de ecologische crisis, het racisme en de opkomst van het openlijke fascisme. In de loop der jaren zijn veel leden, die hebben gepleit voor veranderingen, een voor een afgehaakt. En onlangs werden enkele volhouders door de partijleiding bestempeld tot “zolderkamercommunist” en afgevoerd van de ledenlijst. Ook jongerenafdeling Rood moest het bekopen.

Vanuit de radicaal-linkse beweging is ook altijd flink kritiek geleverd op de partij. Vanuit Doorbraak en andere organisaties hebben we daar ook aan bijgedragen. Tegelijk hebben we ook regelmatig goed samengewerkt met SP-ers en zijn er altijd SP-ers lid geweest van Doorbraak.

Intellectuelen

Begin jaren 90 maakte ik deel uit van De Invalshoek, een in eerste instantie snel groeiende radicaal-linkse organisatie die van zich deed spreken in Leiden. We hadden af en toe fikse discussies met het toen kersverse GroenLinks dat in het college zat. Ze leken niet te willen begrijpen dat we daadwerkelijk van een andere linkse stroming waren (autonoom/anarchistisch/anti-imperialistisch), en niet een stel jongeren die hun wilde haren nog wel zouden kwijtraken. Een GroenLinks-raadslid noemde zich zelfs een keer, na een door de politie uiteengeslagen Invalshoek-actie, grappend “de moeder van De Invalshoek”. Maar dat is een verhaal voor een ander artikel.

Ondertussen was de SP snel aan het groeien. Leiden was een van de eerste steden buiten Brabant waar de partij raadszetels in de wacht wist te slepen. We wisten niet veel van hen, maar hadden wel hun omstreden publicaties, zoals de reactionaire nota “Arbeidersvrouw en feminisme” (1980) en de racistische nota “Gastarbeid en kapitaal” (1983), in ons archief staan. De SP kwam een beetje over als een nationalistische en seksistische sekte, maar tegelijk wisten ze wel van organiseren, en richtten ze medische posten op voor arme mensen en verzetten ze zich heftig tegen bedrijven en gemeenten die bijvoorbeeld grond vervuilden. Toen ze ons uitnodigden voor een gesprek, twijfelden we geen moment: we waren nieuwsgierig naar wat ze aan het opbouwen waren.

Nadat we met z’n drieën aangeschoven waren aan een lange tafel, met aan de andere kant de twee SP-raadsleden en de lokale partijvoorzitter, kregen we te horen dat ze op zoek waren naar jonge intellectuelen voor hun partij. Het gesprek verliep best aardig. We deelden hun kritiek op het vruchteloze reformisme van GroenLinks, en op het gebrek aan concrete arbeidersstrijd in de buitenparlementaire beweging. Maar toen kwam het gesprek op racisme. Natuurlijk waren ze tegen racisme, zeiden ze. Maar wat als er racisme geconstateerd wordt in jullie eigen kring, vroegen we hen. “Dat komt niet voor bij ons”, antwoordden ze doodleuk, “want het past simpelweg niet bij het linkse ideeëngoed. Wij strijden samen als arbeiders, klaar…” Een absurde redenering – arbeider, links en dús geen racist – die even later terugkwam toen het over seksisme ging. Eind jaren 80, begin jaren 90, was er in de media en politiek veel aandacht, eigenlijk voor het eerst, voor seksueel geweld tegen vrouwen en kinderen in huiselijke kring. Desgevraagd bleek dat geweld in SP-kringen sowieso niet voor te komen. Toen wij aangaven dat het toch echt in elke klasse voorkomt, gaven ze schoorvoetend toe dat dat inderdaad zo was. Maar dat ze het nooit tot politiek thema zouden maken, omdat dat slechts tot verdeeldheid in de klasse zou leiden. Kort nadat ons gesprek deze nare wending had genomen, sloten we het vriendelijk af en daarna hebben we nooit meer contact gehad met die generatie SP-ers.

De beweging uit, de partij in

We keken er dan ook erg van op toen halverwege de jaren negentig plots meer en meer bevriende activisten zich gingen aansluiten bij de SP. Wat hadden ze daar te zoeken? Ze bleken in veel gevallen gefrustreerd door de vrijblijvendheid in de actiebeweging, en door het gebrek aan organisatie en samenhangende visie dat daar heerste. Ze hadden behoefte aan meer structuur, aan een goed georganiseerde beweging. Ze wilden deel uitmaken van een brede massapartij die echt macht kon opbouwen. Een partij die de klassenstrijd serieus nam, wat in de actiebeweging zeker niet altijd het geval was. Wij vreesden dat ze teveel van hun politieke behoeften op de SP projecteerden. En het was in onze ogen natuurlijk een stap weg van revolutionaire politiek in de richting van, uiteindelijk, sociaal-democratie.

Ik denk dat deze golf van activisten de partij zeker iets naar links heeft geduwd, maar hun invloed bleef beperkt. In de 20, 25 jaar daarna zijn velen ook weer afgehaakt, een voor een, teleurgesteld in de onwrikbaarheid van de ideeën van de partijtop, met name als het gaat om het bestrijden van nationalisme en racisme. Hoe al degenen die tot op de dag van vandaag lid en actief binnen de partij zijn gebleven, de moed erin houden en blijven proberen om de partij meer aansluiting te doen vinden bij actiebewegingen, is me een raadsel. Bij sommigen is gewoon voelbaar dat ze het niet meer trekken. Ik heb er respect voor dat mensen zo doorzetten, maar vraag me ook af: wanneer accepteren jullie dat het zinloos is, nergens meer toe gaat leiden?

Overigens deelden we kritieken van de SP-gangers op de actiebeweging wel, en bleven we met De Invalshoek, en later De Fabel van de illegaal en Doorbraak, op verhoudingsgewijs kleine schaal proberen om bij te dragen aan een serieuze structuur en een samenhangende analyse en strategie voor de radicaal-linkse beweging, maar dan vanzelfsprekend van onderop.

Kritieken

In de loop der jaren hebben we veel kritiek geleverd op de SP, met name wanneer de partij weer eens pleitte voor een harder migratiebeheersingsbeleid. Wanneer men het asielrecht in Europa verder wilde afbreken en daarmee inging tegen de mensenrechten. Of pleitte voor deportaties en voor het harder straffen van berooide vluchtelingen. Wanneer men hetzte tegen een vermeende “Polen-tsunami”, of riep dat vluchtelingen die ten einde raad besluiten tot een hongerstaking, de overheid zouden chanteren – waarbij een SP-Kamerlid zich zelfs uitsprak voor dwangvoeding! Wanneer de partij riep dat “allochtonen” crimineler zouden zijn en pleitte voor een spreidingsbeleid op basis van etniciteit. Om maar niet te spreken van de voortrekkersrol die de partij halverwege de jaren nul speelde bij de enorme aanscherping van de inburgeringsplicht, waarbij men trouwens trots rond paradeerde met de racistische nota uit 1983.

Ook het nationalisme van de partij namen we onder vuur, zoals toen Jan Marijnissen een lans brak voor meer “vaderlandse geschiedenis” en het SP-tijdschrijft Spanning weigerde om een anti-nationalistisch artikel van de voormalige hoofdredacteur te plaatsen. Ook de rechtse anti-EU bagger van de partij bekritiseerden we, en we waren behoorlijk boos op de SP toen men in 2008 meedeed aan een ‘cordon sanitaire’ rond de landelijke anti-racisme demonstratie!

Dwangarbeid en Grijze Wolven

Toch konden we soms ook wel weer een eindje oplopen met de SP. Vaak was dat dan met individuen die een eigen niche in de partij gevonden leken te hebben, en die zich meer als linkse activist opstelden. In Leiden konden we het bij de strijd tegen dwangarbeid in de jaren tien goed vinden met een van de raadsleden, hoewel de partij in het college zat en dat uitbuitings- en disciplineringsproject verdedigde. In Amsterdam werd het comité Dwangarbeid Nee mede opgericht door een SP-raadslid, terwijl de wethouder die het dwangarbeidbeleid verder vorm gaf eveneens van de SP was. In Oss stelde de SP zelf een kritisch rapport op over dwangarbeid en in Zoetermeer streden we er samen met een SP-raadslid tegen. Uiteindelijk heeft de beweging tegen dwangarbeid, die mede door ons op gang is gebracht, geleid tot een SP-initiatiefwet, waarvan het mij nog steeds niet helemaal duidelijk is of ie nu al aangenomen is.

Ook onze Grijze Wolven-onderzoeken werden soms opgepakt door SP-volksvertegenwoordigers, in de Kamer en in gemeenteraden. Maar soms ging zo’n SP-raadslid even later net zo makkelijk weer in zee met wit extreem-rechts.

Zwarte Piet en BBB

Soms probeert de partij vrijblijvend iets te roepen met een zweem van anti-racisme. Zo koketteert de SP al jaren met Mandela, een communist die de gewapende strijd weigerde af te zweren. Twee feiten waarom men hem nu uit de partij zou gooien. Of misschien is het juist Mandela’s gebrek aan communistische inzet toen hij eenmaal aan de macht was, waar de SP zo warm voor loopt. En terwijl de partijleiding hun “zolderkamercommunisten” eruit gooit, mag een raadslid dat in full blackface aan een vergadering meedoet wel weer gewoon blijven. En waar heel politiek Nederland nu afschuw uitspreekt over het nazisme binnen het FvD, werd aan het begin van dit jaar nog een SP-raadslid uit de partij gegooid die dat toen al aankaartte. Ook riep de partij enige tijd terug de eigen partijleider Lilian Marijnissen uit tot de “Nederlandse AOC”. Compleet belachelijk natuurlijk, want de Amerikaanse Democrate Alexandria Ocasio-Cortez spreekt zich altijd onomwonden uit tegen racisme en migratiebeheersing.

Maar ondertussen werken we in Leiden alweer enige tijd fijn samen met een van de raadsleden van de SP in onze strijd tegen Zwarte Piet en voor opvang van ongedocumenteerde vluchtelingen en migranten. Er duiken altijd weer afdelingen en individuele leden op in de partij die wél expliciet stelling willen en durven nemen tegen racisme en voor vluchtelingen en migranten. Vanaf de oprichting zijn er bij Doorbraak dan ook altijd actieve SP-ers lid geweest. Daarover schreven we destijds een visiestuk. Doorbraak is voor hen een soort van ideologische vrijplaats, en de scherpste kritiek op de partij was ook altijd juist van hen afkomstig. Maar inmiddels hebben velen van hen afstand genomen van de SP.

Verkiezingen

Het parlementaire systeem is niet geschikt om de fundamentele veranderingen door te voeren die het racistisch/patriarchale kapitalisme en zijn ecologische crisis nu vereisen. De druk zal van buiten moeten komen: er zal een revolutionaire tegenmacht moeten worden opgebouwd, gezamenlijk, door het brede spectrum van sociale bewegingen. Meebesturen van de BV Nederland is voor echte linkse partijen een heilloze weg. Hun aanwezigheid in het parlement is alleen nog belangrijk als megafoon van de strijd van buiten het parlement. Maar de SP weigert die megafoon te zijn.

Stemmen doe ik met een knijper op de neus, zoals sommige anarchisten wel zeggen. Ik stemde jarenlang, ondanks alles, toch op een SP-er, op Sadet Karabulut. Zij steunde consequent de strijd van onderop, op allerlei terreinen waar Doorbraak ook actief is. In 2017 diende zich gelukkig een serieus alternatief aan: Artikel 1, inmiddels Bij1. Daar gaat mijn stem ook in 2021 weer heen. De modderschuit van de SP heeft haar kans gehad, decennialang, en mag van mij nu zinken.

Eric Krebbers